Multiple Myeloma (MM): Pathobiology (very simplify)
Multiple Myeloma คือ “มะเร็งของ plasma
cell” ซึ่งเป็นเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่งที่มีหน้าที่สร้าง antibody
ถ้าอธิบายแบบง่ายที่สุด:
MM คือภาวะที่ plasma cell ตัวหนึ่ง “กลายพันธุ์ + หลุดการควบคุม” แล้วค่อย ๆ สะสมความผิดปกติ
จนเติบโตใน bone marrow และทำลายร่างกายหลายระบบ
เริ่มจาก plasma cell ปกติก่อน
เวลาร่างกายเจอเชื้อโรค:
B cell →
mature → กลายเป็น
plasma cell → สร้าง antibody
เช่น:
- IgG
- IgA
- IgM
หน้าที่คือป้องกันเชื้อโรค
Plasma cell ปกติจะ:
- อยู่ใน bone marrow
- จำนวนไม่มาก
- มีอายุจำกัด
- ถูกควบคุมโดย immune system
จุดเริ่มต้นของ MM
Step 1 — Plasma cell “กลายพันธุ์”
ระหว่างที่ B cell กำลังสร้าง
antibody
มันต้อง “ตัดต่อ DNA” เพื่อเปลี่ยนชนิด antibody
กระบวนการนี้เสี่ยงต่อ error
เหมือน:
ช่างกำลังตัดต่อสายไฟ → ต่อผิด → ไฟลัดวงจร
เมื่อเกิด genetic mistake:
- oncogene
ถูกเปิด
- tumor
suppressor ถูกปิด
เซลล์เริ่ม:
- โตผิดปกติ
- ตายยาก
- สร้าง antibody ชนิดเดียวซ้ำ ๆ
นี่คือจุดเริ่มของ
Monoclonal Gammopathy of Undetermined Significance หรือ MGUS
MGUS คืออะไรแบบง่าย ๆ
MGUS =
“มี clone ผิดปกติแล้ว
แต่ยังไม่ก่อความเสียหาย”
คนจำนวนมากมี MGUS โดยไม่รู้ตัว
เปรียบเหมือน:
- มี “เมล็ดมะเร็ง” อยู่
- แต่ยังไม่ aggressive
Progression:
- ~1% ต่อปี
Step 2 — สะสม mutation เพิ่ม
เมื่อเวลาผ่านไป:
clone นี้สะสม mutation เพิ่มเรื่อย ๆ
เช่น:
- KRAS
- NRAS
- MYC
- TP53
เซลล์จะ:
- โตเร็วขึ้น
- ดื้อต่อ apoptosis
- หลบ immune system ได้
- แข็งแรงขึ้น
จนกลายเป็น “true myeloma”
ทำไม MM ชอบอยู่ใน bone
marrow
Bone marrow เปรียบเหมือน:
“ดินดี” สำหรับ myeloma
ใน marrow มี:
- cytokines
- growth
factors
- stromal
cells
ช่วยเลี้ยง tumor
สำคัญมากคือ IL-6
IL-6 เปรียบเหมือน:
ปุ๋ยของ myeloma cell
ช่วย:
- survival
- proliferation
- drug
resistance
MM ทำลายกระดูกได้อย่างไร
นี่คือ hallmark สำคัญที่สุด
ปกติ:
- osteoclast
= สลายกระดูก
- osteoblast
= สร้างกระดูก
สองอย่างสมดุลกัน
แต่ MM ทำให้สมดุลพัง
1. กระตุ้น osteoclast มากเกิน
MM หลั่งสารเช่น:
- RANKL
- IL-6
- MIP-1α
ทำให้ osteoclast บ้าพลัง
→ กระดูกถูกละลาย
2. กด osteoblast
MM หลั่ง:
- DKK1
- IL-3
- IL-7
ไปหยุดการสร้างกระดูก
ดังนั้น:
- สลายเยอะ
- สร้างน้อย
ผลคือ:
“กระดูกละลายอย่างเดียว”
จึงเกิด:
- punched-out
lesion
- fracture
- vertebral
collapse
- bone
pain
ทำไม calcium สูง
เมื่อกระดูกถูกละลาย:
calcium หลุดออกเลือด
→
hypercalcemia
Symptoms:
- confusion
- constipation
- dehydration
- arrhythmia
ทำไมไตพัง
MM cell สร้าง antibody/light chain จำนวนมาก
Light chain พวกนี้:
- กรองผ่านไต
- ไปอุด tubule
เหมือน:
เทปูนลงท่อระบายน้ำ
เกิด:
- cast
nephropathy
- AKI
เรียกว่า:
“myeloma kidney”
ทำไมซีด
Bone marrow ถูกแทนที่ด้วย tumor
เหมือน:
โรงงานสร้างเลือดถูกยึด
จึง:
- RBC ลด
- Hb ต่ำ
อีกทั้ง:
- kidney
พัง → EPO ลด
- cytokine
กด marrow เพิ่ม
ทำไมติดเชื้อง่าย
แม้ MM สร้าง antibody
เยอะ
แต่เป็น:
antibody ปลอมชนิดเดียว
ไม่มีประโยชน์จริง
พร้อมกันนั้น:
- plasma
cell ปกติถูกกด
- immunoglobulin
ปกติลด
จึง:
- immune
dysfunction
- ติดเชื้อง่ายมาก
ทำไม ESR สูงและเกิด rouleaux
M protein ในเลือดสูงมาก
ทำให้ RBC เกาะกัน
เหมือน:
เหรียญซ้อนกัน
เรียกว่า rouleaux formation
ESR จึงสูงมาก
ทำไมบางคนไม่มี M spike
บาง MM:
- สร้างเฉพาะ light chain
หรือ - ไม่หลั่ง protein ออกมา
จึง:
- SPEP
อาจปกติ
ต้องใช้:
- serum
free light chain
- immunofixation
สรุป pathobiology แบบสั้นที่สุด
MM เกิดจาก
1.
Plasma cell กลายพันธุ์
2.
สะสม mutation เพิ่ม
3.
Bone marrow ช่วยเลี้ยง tumor
4.
Tumor สร้าง cytokine ทำลายกระดูก
5.
สร้าง monoclonal
protein/light chain
6.
เกิด CRAB manifestations
CRAB เชื่อมกับ pathobiology
|
Problem |
Mechanism |
|
C — Hypercalcemia |
bone destruction |
|
R — Renal failure |
light chain toxicity |
|
A — Anemia |
marrow replacement |
|
B — Bone lesion |
osteoclast activation |
ภาพจำง่ายที่สุด
ให้นึกว่า MM คือ:
“Plasma cell ที่กลายพันธุ์
แล้วไปสร้างอาณาจักรใน bone marrow”
มัน:
- แย่งพื้นที่สร้างเลือด
- หลั่งสารละลายกระดูก
- ปล่อยโปรตีนอุดไต
- กดภูมิคุ้มกัน
- โตเรื่อย ๆ จาก cytokine support
จนเกิด:
- ปวดกระดูก
- ซีด
- ไตวาย
- calcium
สูง
- ติดเชื้อบ่อย
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น