Urinalysis (UA) and Urine Culture in UTI
1. หลักการสำคัญ
- ปัสสาวะใน bladder จริงเป็น sterile
- การเก็บแบบ midstream clean catch มี contamination
จาก urethra/genital flora ได้
- ต้องตีความ UA + urine culture ร่วมกับอาการของผู้ป่วยเสมอ
- Asymptomatic
bacteriuria ≠ UTI (ยกเว้นข้อบ่งชี้เฉพาะ
เช่น pregnancy)
2. การเก็บปัสสาวะ (Urine collection)
วิธีที่แนะนำ
Midstream clean catch
หญิง
- แหวก labia
- ทิ้งปัสสาวะช่วงแรก
- เก็บช่วงกลาง
ชาย
- ดึงหนังหุ้มปลาย (ถ้ามี)
- ทิ้งช่วงแรก
- เก็บ midstream
การทำความสะอาด
- ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อได้
- แต่ งานวิจัยไม่ได้พบว่าลด contamination อย่างชัดเจน
- หากทำไม่ได้ เพียงแหวก labia และเก็บ midstream
ก็ยอมรับได้
3. การส่งตรวจ
ควรส่งภายใน
<2 ชั่วโมง
หากส่งไม่ได้
- แช่ 4°C
- ไม่แช่แข็ง
- ส่งพร้อมความเย็น
เหตุผล
เชื้อแบคทีเรีย
doubling time <25 นาที
หากปล่อยอุณหภูมิห้อง
→ colony
count สูงผิดจริง
→
culture แปลผลผิด
4. Dipstick
ตรวจ
- Leukocyte
esterase (LE)
- Nitrite
ใช้เป็น
Screening test
ไม่ใช่ definitive diagnosis
5. Leukocyte esterase
บ่งบอก
Pyuria
ตรวจพบ
10 WBC/HPF
Accuracy
Sensitivity
75–96%
Specificity
94–98%
6. Nitrite
Positive nitrite
= bacteriuria ที่มี nitrate reductase
เชื้อที่มัก positive
- E.
coli
- Klebsiella
- Proteus
เชื้อที่มัก negative
- Enterococcus
- Pseudomonas
- Acinetobacter
- Group
B strep
- Staphylococcus
- Candida
Nitrite negative ไม่ได้แปลว่าไม่มี UTI
สาเหตุ
- early
infection
- bladder
incubation <4 hr
- frequent
voiding
- vitamin
C
- cranberry
- acidic
urine
- dilute
urine
- glycosuria
- proteinuria
Nitrite false positive
เช่น
- Phenazopyridine
- Beetroot
7. การใช้ Dipstick
มีอาการ UTI
↓
Dipstick ช่วยสนับสนุนการวินิจฉัย
ไม่มีอาการ
↓
ไม่ควรตรวจ
เพราะ positive ไม่ได้หมายถึง
UTI
8. Microscopy
Pyuria
สำคัญที่สุดในการบ่ง infection
ถือว่ามี
> 10 leukocytes/µL
หรือ
ประมาณ
2–5 WBC/HPF
ไม่มี pyuria
คิดถึง
- contamination
- colonization
- asymptomatic
bacteriuria
มากกว่า UTI
9. WBC cast
พบได้ใน
Kidney inflammation
เช่น
- Pyelonephritis
- Interstitial
nephritis
ไม่ใช่ simple cystitis
10. Sterile pyuria
พบ pyuria
แต่ culture negative
สาเหตุ
Infection
- ได้ antibiotic มาก่อน
- Chlamydia
- Ureaplasma
- TB
Noninfectious
- Nephrolithiasis
- Interstitial
nephritis
- Bladder
tumor
- Interstitial
cystitis
- Adjacent
inflammatory disease
Specimen contamination
- vaginal
leukocyte
- antiseptic
contamination
11. Bacteriuria ไม่มี pyuria
ส่วนใหญ่คือ
Contamination
โดยเฉพาะ
หลาย species
หาก symptomatic
ควร
Repeat urine
หากยัง
bacteriuria + no pyuria
คิดถึง
Acute urethral syndrome
โดยทั่วไป
ไม่ควรให้ antibiotic ทันที
12. Urine culture
ข้อบ่งชี้
ควรทำใน
- complicated
UTI
- pyelonephritis
- male
UTI
- recurrent
UTI
- pregnancy
- immunocompromised
- resistant
organisms
- ก่อนเปลี่ยน antibiotic
ไม่จำเป็นใน
หญิงอายุน้อย
classic uncomplicated cystitis
13. ไม่ควรส่ง culture
ผู้ป่วยไม่มีอาการ
เพราะ
Asymptomatic bacteriuria
ไม่ใช่ข้อบ่งชี้รักษา
(ยกเว้น pregnancy หรือก่อนหัตถการทางเดินปัสสาวะ)
14. Colony count
Asymptomatic
Positive
≥10⁵ CFU/mL
Symptomatic female + pyuria
Positive ได้ตั้งแต่
≥10² CFU/mL
ดังนั้น
10²–10⁵
ก็ยังเป็น UTI ได้
Low colony count พบได้ใน
- early
infection
- ได้ antibiotic
- male
- non-E.coli
organisms
Mixed flora
มากกว่า 2 organisms
↓
คิดถึง
Contamination
15. ผู้หญิงจำนวนมาก culture negative
แต่ยังเป็น UTI
งานวิจัยพบ
หญิงที่มีอาการ classic cystitis
แม้ culture negative
เมื่อตรวจด้วย PCR
ส่วนใหญ่ยังพบ
E. coli
ดังนั้น
Negative culture
ไม่ได้ตัด UTI เสมอไป
โดยเฉพาะเมื่อ
- symptoms
ชัด
- pyuria
ชัด
Pearls
- อาการของผู้ป่วยสำคัญกว่า UA เพียงอย่างเดียว
- LE+/Nitrite+
→ เพิ่มโอกาสเป็น
UTI มาก
- LE−/Nitrite−
→ ลดโอกาส
UTI แต่ไม่สามารถ exclude ได้ทั้งหมด
- Pyuria
เป็นตัวสนับสนุน UTI ที่สำคัญที่สุด
- Bacteriuria
โดยไม่มี pyuria มักเป็น contamination
หรือ colonization
- Sterile
pyuria ให้คิดถึง STI, TB, nephrolithiasis,
interstitial nephritis และการได้รับ antibiotic มาก่อน
- Mixed
growth (>2 organisms) มักเป็นการปนเปื้อน
ควรเก็บตัวอย่างใหม่
- Symptomatic
women สามารถมี UTI ได้แม้ colony
count เพียง 10² CFU/mL
- อย่ารักษา asymptomatic bacteriuria ยกเว้นข้อบ่งชี้เฉพาะ
เช่น หญิงตั้งครรภ์ หรือก่อนทำหัตถการทางเดินปัสสาวะ
