Atelectasis
ความหมาย
Atelectasis คือภาวะสูญเสียปริมาตรของปอด
(loss of lung volume) จากการยุบตัวของเนื้อปอด (collapse
of lung tissue) ทำให้ alveoli ขยายตัวได้ไม่เต็มที่หรือไม่สามารถคงสภาพการขยายตัวไว้ได้
สามารถแบ่งตาม
- กลไกพยาธิสรีรวิทยา (pathophysiology)
- ขนาดของปอดที่แฟบ (lobar, segmental, subsegmental)
- ตำแหน่งของปอดที่แฟบ
การจำแนกตามพยาธิสรีรวิทยา
1. Obstructive (Resorptive) Atelectasis
เกิดจาก airway obstruction ทำให้อากาศที่อยู่ distal ต่อจุดอุดตันถูกดูดซึมกลับเข้าสู่กระแสเลือด
→
alveoli ไม่มีอากาศ (gasless)
→ collapse
สาเหตุสำคัญ
- Foreign
body aspiration
- Mucus
plug
- Endobronchial
tumor
- Blood
clot
- Bronchial
stenosis
Collateral Ventilation
ปอดมีทางเชื่อมระหว่าง alveoli และ bronchioles ช่วยให้อากาศผ่านไปยังบริเวณที่ถูกอุดตันบางส่วน
ประกอบด้วย
Pores of Kohn
ช่องเชื่อมระหว่าง alveoli
Canals of Lambert
ช่องเชื่อม bronchiole กับ
alveoli
Channels (Fenestrations) of Boren
ช่องเชื่อมระหว่าง bronchioles
ต้องปิดกั้นช่องทางเหล่านี้ทั้งหมดจึงจะเกิด obstructive
atelectasis
เด็ก
Collateral ventilation ยังพัฒนาไม่สมบูรณ์
จึงเกิด atelectasis ได้ง่าย
ตัวอย่าง
- Foreign
body aspiration
ผู้สูงอายุที่มี emphysema
Collateral ventilation มากขึ้น
โดยเฉพาะ fenestrations of Boren
ทำให้ tumor อุดหลอดลมอาจใช้เวลานานกว่าจะเกิด
atelectasis
ผลของ FiO₂
ต่อการเกิด Atelectasis
FiO₂ ต่ำ (room
air)
Alveoli มี nitrogen ประมาณ
79%
Nitrogen ถูกดูดซึมช้า
จึงทำหน้าที่เหมือน "alveolar
scaffold"
ช่วยค้ำ alveoli ไม่ให้แฟบเร็ว
อาจใช้เวลาถึง 24 ชั่วโมง
FiO₂ สูง
Nitrogen ถูก washout ออกจาก
alveoli
เมื่อ bronchus ถูกอุดตัน
oxygen ถูกดูดซึมกลับอย่างรวดเร็ว
alveoli collapse ได้ภายใน
5–60 นาที
จึงเรียกว่า
Absorption atelectasis
2. Nonobstructive Atelectasis
ไม่มี airway obstruction
แบ่งได้หลายชนิด
Relaxation Atelectasis
(Passive Atelectasis)
เกิดจากการสูญเสียการสัมผัสกันระหว่าง
- Visceral
pleura
- Parietal
pleura
ทำให้ elastic recoil ของปอดดึงปอดให้หดตัว
สาเหตุ
Pleural effusion
พบบ่อยที่สุด
Pneumothorax
Giant emphysematous bulla
ลักษณะสำคัญ
มักเป็น
Diffuse / generalized atelectasis
เนื่องจากปอดมีคุณสมบัติ
Form elasticity
คือสามารถคงรูปร่างเดิมแม้ปริมาตรลดลง
Compressive Atelectasis
เกิดจาก lesion ภายนอกกดเนื้อปอด
ทำให้ปริมาตรปอดต่ำกว่า functional
residual capacity (FRC)
ตัวอย่าง
- Loculated
pleural effusion
- Elevated
hemidiaphragm
- Chest
wall mass
- Pleural
tumor
- Pulmonary
mass
จุดสำคัญ
แตกต่างจาก relaxation atelectasis ตรงที่
มักเป็น
Localized / focal atelectasis
Dependent Atelectasis
เกิดจากแรงโน้มถ่วง
บริเวณ dependent lung
มี
- alveolar
diameter ลดลง
- pulmonary
blood flow เพิ่มขึ้น
จึงเกิด collapse ได้ง่าย
พบได้บ่อย
- ผู้ป่วยนอนหงาย
- CT
chest ในผู้ป่วยนอนราบ
- ICU
patients
มักพบที่
- Posterior
lower lobes
Adhesive Atelectasis
เกิดจาก
Surfactant deficiency หรือ dysfunction
กลไก
ปกติ surfactant ลด surface
tension
เมื่อ surfactant ลดลง
→
alveolar instability
→
collapse
โรคที่พบ
Neonatal RDS
Respiratory Distress Syndrome
ARDS
Acute Respiratory Distress Syndrome
Radiation pneumonitis
Pulmonary contusion
Cicatrization Atelectasis
(Cicatricial Atelectasis)
เกิดจาก
Fibrotic contraction
ของเนื้อปอด
ทำให้ปอดหดตัวถาวร
สาเหตุ
- Sarcoidosis
- Necrotizing
pneumonia
- Radiation
pneumonitis
- Pulmonary
fibrosis
Replacement Atelectasis
เกิดจาก
alveoli ถูกแทนที่ด้วยเนื้อเยื่อผิดปกติ
ทำให้สูญเสียปริมาตรปอด
ตัวอย่างสำคัญ
Mucinous Adenocarcinoma
(เดิมเรียก bronchioloalveolar
carcinoma)
Acceleration Atelectasis
พบในนักบินที่เผชิญแรงเร่งแนวดิ่งสูง
ประมาณ
5–9 G
กลไก
แรงโน้มถ่วงทำให้
- small
airways บิดเบี้ยว
- airway
closure
ร่วมกับ FiO₂ สูง
ยิ่งทำให้เกิด atelectasis
อาการ
- Chest
pain
- Cough
- Dyspnea
- Vital
capacity ลดลง
Rounded Atelectasis
เรียกอีกชื่อ
- Folded
lung
- Blesovsky
syndrome
- Atelectatic
pseudotumor
ความสัมพันธ์
มักสัมพันธ์กับ
Asbestosis
และ chronic pleural disease
ภาพรังสีอาจคล้าย pulmonary mass
Plate-like Atelectasis
ชื่ออื่น
- Subsegmental
atelectasis
- Discoid
atelectasis
- Linear
atelectasis
ลักษณะ
เป็น atelectasis ที่พบได้บ่อยที่สุด
มักเป็นชั่วคราว
(transient)
สาเหตุ
- Hypoventilation
- Postoperative
state
- Pain-limited
respiration
- ใกล้ linear scar
- ใกล้ accessory fissure
สรุปชนิดของ Atelectasis ที่ควรรู้ในการปฏิบัติงาน
|
ชนิด |
กลไก |
ตัวอย่าง |
|
Obstructive |
Airway obstruction + gas
resorption |
Tumor, mucus plug, foreign body |
|
Relaxation |
สูญเสีย pleural
contact |
Pleural effusion, pneumothorax |
|
Compressive |
Mass กดเนื้อปอด |
Pleural mass, elevated diaphragm |
|
Dependent |
Gravity-induced collapse |
Supine patient |
|
Adhesive |
Surfactant deficiency |
RDS, ARDS |
|
Cicatrization |
Fibrotic contraction |
Sarcoidosis, fibrosis |
|
Replacement |
Alveoli ถูกแทนที่ด้วย
tumor |
Mucinous adenocarcinoma |
|
Acceleration |
High G force |
Fighter pilot |
|
Rounded |
Pleural disease-associated |
Asbestos exposure |
|
Plate-like |
Hypoventilation |
Post-op, pain |
Clinical Pearls
1. เด็กเกิด obstructive atelectasis ได้ง่ายกว่าผู้ใหญ่
เพราะ collateral ventilation ยังพัฒนาไม่เต็มที่
2. FiO₂ สูงเป็นปัจจัยสำคัญของ
absorption atelectasis
พบได้บ่อยใน
- General
anesthesia
- Mechanical
ventilation
- Preoxygenation
3. Mucus plug เป็นสาเหตุสำคัญของ acute
lobar atelectasis ใน ICU
4. Pleural effusion และ pneumothorax
เป็นสาเหตุคลาสสิกของ passive (relaxation) atelectasis
5. ARDS และ neonatal RDS เป็นตัวอย่างสำคัญของ adhesive atelectasis จาก surfactant
dysfunction
6. Plate-like atelectasis เป็นรอยโรคที่พบบ่อยที่สุดบน
CXR หลังผ่าตัด
และมักหายได้เมื่อผู้ป่วยหายปวดและหายใจลึกขึ้น (deep breathing/incentive
spirometry)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น