Microbiology: Spirochetes overview
เมื่อเรียนแบคทีเรียส่วนใหญ่แล้ว
จะพบว่ามีเชื้อกลุ่มหนึ่งที่มีรูปร่างแตกต่างจากเชื้อทั่วไปอย่างชัดเจน
กลุ่มนี้เรียกว่า
Spirochetes
หรือ
แบคทีเรียรูปเกลียว (spiral-shaped
bacteria)
เชื้อสำคัญทางคลินิก ได้แก่
Treponema pallidum → Syphilis
Leptospira spp. → Leptospirosis
Borrelia spp. → Lyme disease, Relapsing fever
สำหรับประเทศไทย สิ่งที่ควรรู้มากที่สุดคือ
- Syphilis
- Leptospirosis
Concept สำคัญที่สุด
ถ้าจำเพียงประโยคเดียว
Spirochetes เป็นเชื้อเกลียวที่มีความสามารถพิเศษในการเคลื่อนที่ผ่านเนื้อเยื่อและกระจายไปทั่วร่างกายได้ดี
เชื้อส่วนใหญ่ชอบอยู่เฉพาะอวัยวะ
แต่ spirochetes
Entry site
↓
Bloodstream
↓
Multiple organs
จึงมักเป็น
Systemic infection
ลักษณะทางจุลชีววิทยา
รูปร่างคล้ายสปริง
~~~~~~~~~
หรือ
/\/\/\/\/\
จุดเด่น
มี
Axial filament
หรือ
Endoflagella
ซ่อนอยู่ใต้ผนังเซลล์
ทำหน้าที่เหมือนมอเตอร์
Endoflagella
↓
Corkscrew movement
↓
Tissue penetration
ทำไม Spirochetes สำคัญ
เพราะเชื้อสามารถ
- เจาะผ่านเยื่อบุ
- แทรกผ่านเนื้อเยื่อ
- เข้ากระแสเลือด
- กระจายไปอวัยวะต่าง ๆ
ได้ดีมาก
Framework ที่ควรจำ
Spirochetes
│
├──
Treponema
│ ↓
│ Syphilis
│
├──
Leptospira
│ ↓
│ Leptospirosis
│
└──
Borrelia
↓
Lyme disease
Treponema pallidum
เชื้อก่อ Syphilis
เป็นหนึ่งในเชื้อที่สำคัญที่สุดทางการแพทย์
การติดต่อ
ส่วนใหญ่
Sexual contact
↓
Mucosal invasion
รองลงมา
- Vertical
transmission
- Blood
exposure (พบน้อย)
Pathogenesis
เชื้อเข้าสู่ร่างกายผ่าน
Microabrasion
ของเยื่อบุ
จากนั้น
Local infection
↓
Lymphatics
↓
Bloodstream
↓
Systemic dissemination
จุดสำคัญ
ผู้ป่วยติดเชื้อไม่นาน
เชื้อได้กระจายทั่วร่างกายแล้ว
Clinical stages
Syphilis เป็นโรคที่เข้าใจง่ายมากถ้ามองเป็นลำดับ
Primary syphilis
Entry site
↓
Chancre
แผลเดี่ยว
- ไม่เจ็บ
- ขอบแข็ง
- ฐานสะอาด
Secondary syphilis
เกิดจาก
systemic dissemination
ลักษณะเด่น
Rash
+
Lymphadenopathy
จุดที่ชอบออกสอบ
ผื่นขึ้น
ฝ่ามือและฝ่าเท้า
Latent syphilis
ไม่มีอาการ
แต่ serology ยังบวก
Tertiary syphilis
หลายปีหลังติดเชื้อ
เกิด
Cardiovascular syphilis
Neurosyphilis
Gumma
ทำไม Syphilis ถูกเรียกว่า
"The Great Imitator"
เพราะเลียนแบบโรคได้เกือบทุกระบบ
Clinical pearl
ผื่นฝ่ามือฝ่าเท้า
+
Sexual risk
↓
คิดถึง Syphilis
Congenital Syphilis
เชื้อผ่านรกได้
Mother
↓
Placenta
↓
Fetus
เกิด
- Stillbirth
- Neonatal
disease
- Long-term
complications
Leptospira
เชื้ออีกชนิดที่สำคัญมากในประเทศไทย
Habitat
อยู่ในไตสัตว์
โดยเฉพาะ
Rat
Dog
Cattle
Pig
การแพร่เชื้อ
เชื้อออกมากับปัสสาวะสัตว์
Animal urine
↓
Water / Soil
↓
Human exposure
การเข้าสู่ร่างกาย
ผ่าน
- ผิวหนังที่มีรอยถลอก
- เยื่อบุตา
- เยื่อบุปาก
จุดสำคัญ
ไม่จำเป็นต้องมีแผลใหญ่
แค่รอยถลอกเล็ก ๆ ก็พอ
Pathogenesis
หลังเข้าสู่ร่างกาย
Skin/Mucosa
↓
Bloodstream
↓
Leptospiremia
↓
Multi-organ involvement
อวัยวะที่ชอบ
Liver
Kidney
Lung
CNS
Clinical spectrum
มีตั้งแต่
Mild disease
คล้ายไข้หวัด
Severe disease
หรือ
Weil disease
ประกอบด้วย
Jaundice
AKI
Hemorrhage
Pulmonary hemorrhage
ภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายมาก
อาจเกิด
Massive alveolar hemorrhage
↓
Respiratory failure
Clinical clue
ผู้ป่วย
ไข้
+
ปวดน่อง
+
ตาแดง
↓
คิดถึง Leptospirosis
Conjunctival suffusion
ลักษณะเด่น
Red eye
without pus
พบได้บ่อยกว่าที่หลายคนคิด
เปรียบเทียบ Syphilis และ
Leptospirosis
|
Feature |
Syphilis |
Leptospirosis |
|
Organism |
Treponema pallidum |
Leptospira spp. |
|
Transmission |
Sexual |
Animal urine |
|
Entry |
Mucosa |
Skin/mucosa |
|
Disease course |
Chronic |
Acute |
|
Hallmark |
Chancre, rash |
Fever, myalgia |
|
Organ involvement |
CNS, CV |
Kidney, liver, lung |
|
Typical clue |
Palms/soles rash |
Calf pain, conjunctival
suffusion |
สิ่งที่ Spirochetes เหมือนกัน
1. รูปร่างเกลียว
~~~~~~~~~
2. เคลื่อนที่ได้ดี
ด้วย endoflagella
3. กระจายทั่วร่างกายเร็ว
Entry
↓
Bloodstream
↓
Multiple organs
4. มักเป็น systemic infection
วิธีจำสำหรับนักศึกษาแพทย์
ให้มองเป็น
Spirochetes = "นักเจาะ"
Spirochete
↓
Corkscrew motion
↓
Tissue penetration
↓
Systemic dissemination
Framework จำง่าย
Treponema
↓
Sex
Leptospira
↓
Water + Rat urine
Borrelia
↓
Tick
Clinical Approach
แผลอวัยวะเพศไม่เจ็บ
คิด
Primary syphilis
ผื่นฝ่ามือฝ่าเท้า
คิด
Secondary syphilis
ไข้ + ปวดน่อง + ตาแดง
คิด
Leptospirosis
ไข้หลังลุยน้ำท่วม
คิด
Leptospirosis
ก่อนเสมอ
Mind Map สรุป
Spirochetes
│
├── Treponema pallidum
│ ├─
Sexual transmission
│ ├─
Chancre
│ ├─ Rash
palms/soles
│ ├─
Neurosyphilis
│ └─
Congenital syphilis
│
├── Leptospira spp.
│ ├─
Animal urine
│ ├─
Water exposure
│ ├─ Calf
pain
│ ├─
Conjunctival suffusion
│ ├─ AKI
│ └─
Pulmonary hemorrhage
│
└── Shared features
├─
Spiral shape
├─
Endoflagella
├─
Tissue invasion
└─
Systemic dissemination
สรุปสุดท้าย
ถ้ามองในเชิง Pathogenesis
Spirochetes
↓
Spiral shape
↓
Corkscrew movement
↓
Penetrate tissues
↓
Early dissemination
↓
Systemic disease
ดังนั้นสิ่งที่ทำให้ Syphilis และ Leptospirosis แตกต่างจากแบคทีเรียทั่วไป
ไม่ใช่แค่รูปร่างเกลียว แต่คือความสามารถในการ กระจายผ่านเนื้อเยื่อและเข้าสู่กระแสเลือดได้อย่างรวดเร็ว
ทำให้โรคมักแสดงอาการหลายระบบและต้องมองภาพรวมของร่างกายมากกว่ามองเฉพาะตำแหน่งที่เชื้อเข้าสู่ร่างกายครับ।
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น