Acceptance and Commitment Therapy (ACT)
เป็น psychotherapy ที่คนมักสับสนกับ
Mindfulness มากที่สุด เพราะทั้งคู่ใช้ Mindfulness
เหมือนกัน
แต่เป้าหมายต่างกัน
- Mindfulness-based
therapy: อยู่กับปัจจุบันและเปลี่ยนความสัมพันธ์กับความคิด
- ACT:
ยอมรับประสบการณ์ภายใน แล้ว เลือกทำสิ่งที่สอดคล้องกับคุณค่าของชีวิต
(Values) แม้ว่าความทุกข์จะยังอยู่
ACT เชื่อว่า
ปัญหาไม่ใช่การมีความคิดหรืออารมณ์ลบ
แต่คือการปล่อยให้มันควบคุมชีวิต
ดังนั้น ACT จึงไม่ได้ถามว่า
"ทำอย่างไรให้ความกลัวหาย"
แต่ถามว่า
"ถึงแม้ยังกลัว
คุณยังอยากใช้ชีวิตแบบไหน?"
ตัวอย่าง
หญิง 38 ปี
Major depression
หยุดทำงาน
หยุดเจอเพื่อน
เพราะคิดว่า
"ฉันไม่มีค่า"
วิธีที่ไม่ใช่ ACT
Therapist
ความคิดนี้จริงไหม
(CBT)
หรือ
ความคิดนี้มาจากไหน
(Psychodynamic)
ACT จะไม่เริ่มแบบนั้น
Session แรก
Therapist
คุณกำลังรออะไรอยู่ครับ
Patient
รอให้หายเศร้าก่อน
แล้วค่อยกลับไปใช้ชีวิต
Therapist
ถ้าความเศร้านี้
อยู่กับคุณอีกหนึ่งปี
คุณอยากหยุดใช้ชีวิตไปหนึ่งปีไหม
Patient
...
ไม่ค่ะ
Therapist
งั้นวันนี้
เราจะไม่ได้รอให้ความเศร้าหาย
แต่จะเรียนรู้ว่าจะใช้ชีวิตไปพร้อมกับมันได้อย่างไร
นี่คือหัวใจของ ACT
Acceptance
Patient
หนูไม่อยากเศร้า
Therapist
แล้วช่วงที่ผ่านมา
คุณพยายามไล่ความเศร้าด้วยวิธีไหนบ้าง
Patient
นอน
ไม่รับโทรศัพท์
ไม่ออกจากบ้าน
Therapist
ได้ผลไหม
Patient
ไม่เลย
Therapist
บางที
ยิ่งเราพยายามผลักความรู้สึกออก
มันยิ่งกลับมาแรงขึ้น
Patient
พยักหน้า
Therapist
วันนี้เราไม่ต้องชอบความเศร้านะ
แต่ลองเปิดพื้นที่ให้มันอยู่
โดยที่มันไม่ต้องเป็นคนขับรถชีวิตคุณ
Bus Metaphor (อุปมาที่มีชื่อเสียงที่สุดของ ACT)
Therapist
ลองนึกว่าชีวิตคือรถบัส
คุณเป็นคนขับ
Patient
ค่ะ
Therapist
ผู้โดยสารบนรถคือ
ความกลัว
ความเศร้า
ความคิดว่า
"ฉันไม่มีค่า"
Patient
...
Therapist
ถ้าคุณจอดรถทุกครั้ง
ที่ผู้โดยสารตะโกน
คุณจะไปถึงปลายทางไหม
Patient
ไม่ค่ะ
Therapist
ACT ไม่ได้ไล่ผู้โดยสารลงรถ
แต่สอนให้คุณ
ขับรถต่อ
แม้ผู้โดยสารจะยังนั่งอยู่
Patient
เริ่มยิ้ม
Cognitive Defusion
Patient
ฉันล้มเหลว
Therapist
ลองเปลี่ยนประโยค
เป็น
"สมองของฉันกำลังบอกว่า
ฉันล้มเหลว"
Patient
...
สมองของฉันกำลังบอกว่า
ฉันล้มเหลว
Therapist
รู้สึกต่างไหม
Patient
เหมือนมันไม่ใช่ตัวหนูทั้งหมด
ACT
ไม่เถียงกับความคิด
แต่สร้าง
ระยะห่าง
ระหว่าง
"ฉัน"
กับ
"ความคิด"
Values
Therapist
ถ้าซึมเศร้าไม่ใช่อุปสรรค
คุณอยากเป็นคนแบบไหน
Patient
หนูอยากเป็นแม่ที่ดี
Therapist
ตอนนี้
ความเศร้าทำให้คุณทำอะไรไม่ได้บ้าง
Patient
ไม่เล่นกับลูก
Therapist
ถ้าคุณยังเศร้าอยู่
แต่เล่นกับลูกได้สิบห้านาที
นั่นยังเป็นแม่ที่คุณอยากเป็นไหม
Patient
ร้องไห้
เป็นค่ะ
นี่คือ
Values clarification
ACT เชื่อว่า
ชีวิตควรขับเคลื่อนด้วย
คุณค่า
ไม่ใช่
อารมณ์
Committed Action
Therapist
งั้นสัปดาห์นี้
คุณอยากทำอะไร
ที่สอดคล้องกับคุณค่าของการเป็นแม่
Patient
อ่านนิทานให้ลูก
สิบห้านาที
Therapist
คุณคิดว่าความเศร้าจะหายไหม
Patient
คงไม่
Therapist
ไม่เป็นไร
คุณพาลูกไปด้วย
พร้อมกับความเศร้านั่นแหละ
ACT
ไม่รอ
Motivation
แต่เริ่มลงมือ
ตัวอย่าง Anxiety
Patient
หนูกลัวการพรีเซนต์
Therapist
เป้าหมายของคุณคือ
ไม่กลัว
หรือ
เป็นคนที่กล้าทำสิ่งสำคัญ
แม้จะกลัว
Patient
...
อย่างหลังค่ะ
Therapist
งั้น
เราจะพาความกลัวขึ้นเวทีด้วยกัน
ไม่ต้องทิ้งมันไว้ข้างล่าง
ตัวอย่าง Chronic Pain
Patient
ถ้าปวดหลัง
ผมไม่ออกจากบ้าน
Therapist
คุณให้ความสำคัญกับอะไรที่สุด
Patient
ครอบครัว
Therapist
ถ้าปวดระดับหก
ยังพอไปกินข้าวกับครอบครัวได้ไหม
Patient
ได้
Therapist
งั้นเป้าหมาย
ไม่ใช่
"ไม่มีความปวด"
แต่คือ
"ใช้ชีวิตที่มีความหมาย
แม้จะยังปวด"
Tug of War with the Monster (อีกอุปมาคลาสสิก)
Therapist
ลองนึกว่าคุณกำลังชักเย่อกับปีศาจ
เชือกอยู่ริมหน้าผา
Patient
...
Therapist
ยิ่งดึงแรง
ปีศาจก็ยิ่งดึงแรง
Patient
จริงค่ะ
Therapist
ACT ไม่ได้สอนให้ชนะปีศาจ
แต่สอนให้
"ปล่อยเชือก"
Patient
หมายถึง
เลิกสู้กับความคิดเหรอคะ
Therapist
ใช่ครับ
แล้วเอาแรงนั้น
ไปใช้ชีวิตที่คุณให้คุณค่าแทน
เปรียบเทียบกับ CBT
ผู้ป่วยพูดว่า
"ฉันไม่มีค่า"
CBT
หลักฐานว่าคุณไม่มีค่าคืออะไร?
→ เปลี่ยน เนื้อหาของความคิด
Mindfulness
สังเกตว่าความคิดนี้เกิดขึ้น
แล้วปล่อยให้มันผ่านไป
→ เปลี่ยน ความสัมพันธ์กับความคิด
ACT
แม้ความคิดนี้ยังอยู่ คุณยังอยากใช้ชีวิตแบบไหน?
→ เปลี่ยน ทิศทางของชีวิต
ACT Hexaflex (6 กระบวนการหลัก)
ตัวอย่างที่เราคุยกันเมื่อสักครู่
ครอบคลุมแก่นของ ACT ทั้ง 6 ด้าน
1.
Acceptance – เปิดพื้นที่ให้ความรู้สึกที่ไม่พึงประสงค์
โดยไม่พยายามผลักไส
2.
Cognitive Defusion – มองความคิดเป็นเพียง
"สิ่งที่สมองสร้างขึ้น" ไม่ใช่ข้อเท็จจริงเสมอไป
3.
Present Moment Awareness – กลับมาอยู่กับประสบการณ์ปัจจุบัน
4.
Self-as-Context – เห็นว่าตัวเรากว้างกว่าความคิดหรืออารมณ์ที่กำลังเกิดขึ้น
5.
Values – ระบุว่าอะไรคือสิ่งสำคัญที่สุดในชีวิต
6.
Committed Action – ลงมือทำพฤติกรรมที่สอดคล้องกับคุณค่า
แม้จะยังมีความกลัว ความเศร้า หรือความเจ็บปวด
เปรียบเทียบ ACT กับ Mindfulness-based
Therapy
ทั้งสองแนวทางใช้ Mindfulness เหมือนกัน แต่คำถามที่นักบำบัดถามต่างกันอย่างชัดเจน
Mindfulness-based Therapy
"ตอนนี้คุณกำลังสังเกตเห็นอะไร?"
เป้าหมายคือ รับรู้ประสบการณ์โดยไม่ตัดสิน
ACT
"เมื่อสังเกตเห็นแล้ว
คุณอยากเลือกทำอะไรที่สอดคล้องกับคุณค่าของชีวิต?"
เป้าหมายคือ ลงมือใช้ชีวิตที่มีความหมาย
แม้ความทุกข์จะยังไม่หาย
จึงมีประโยคที่สะท้อน ACT ได้ดีที่สุดว่า
"คุณไม่จำเป็นต้องรอให้ความทุกข์หายก่อน
จึงจะเริ่มใช้ชีวิตที่มีคุณค่าได้"
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น