Geriatric Rehabilitation Interventions (การฟื้นฟูสมรรถภาพในผู้สูงอายุ)
หลักการสำคัญ
- เป้าหมายของ rehabilitation คือ เพิ่ม functional
independence และ quality of life มากกว่าการรักษาโรคโดยตรง
- มุ่งลด
- Impairment
- Activity
limitation
- Participation
restriction
- การรักษาที่มีประสิทธิภาพมักเป็น multidisciplinary +
patient-centered
Conceptual Models
1. WHO ICF Model (International Classification of
Functioning)
Disability เกิดจาก
Disease
→ Body impairment
→ Activity limitation
→ Participation restriction
โดยมี
- Personal
factors
- Environmental
factors
ร่วมกำหนดผลลัพธ์
Rehabilitation จึงรักษา
- impairment
- activity
- participation
- environment
พร้อมกัน
2. Ecological (Person-Environment Fit) Model
Disability =
Individual capacity < Task demand
สามารถลด disability ได้โดย
เพิ่ม capacity
เช่น
- Exercise
- Prosthesis
- Orthosis
- Hearing
aid
ลด task demand
เช่น
- Walker
- Raised
toilet seat
- Ramp
- Adaptive
techniques
หลาย intervention ทำได้ทั้งสองอย่าง
เช่น cane เพิ่ม balance และลด weight
bearing
แนวคิดสำคัญใน Geriatric
Rehabilitation
Frailty
ภาวะเปราะบางจากการเสื่อมของหลาย organ
systems
สัมพันธ์กับ
- hospitalization
- disability
- mortality
Resilience
ความสามารถในการฟื้นตัวหลัง
- illness
- surgery
- injury
ไม่ใช่ opposite ของ frailty
Multimorbidity
โรคหลายโรคมี interaction ต่อกัน
เช่น
- dementia
+ hearing loss
- stroke
+ arthritis
- CHF +
OA
จำเป็นต้องออกแบบ rehabilitation แบบองค์รวม
Framework ที่ใช้
Multiple Chronic Conditions
- Identify
patient's priorities
- Balance
benefit vs burden
- Shared
decision making
4Ms
- Mind
- Mobility
- Medications
- Matters
Most
บางแห่งเพิ่ม
- Multimorbidity
(5th M)
Rehabilitation Interventions
1. Exercise
ถือเป็น intervention ที่มี
evidence มากที่สุด
ประโยชน์
- เพิ่ม strength
- Balance
- Endurance
- ลด frailty
- ลด mortality
ควร individualize ตามโรค
เช่น
- Cardiac
rehab
- Pulmonary
rehab
- Stroke
rehab
- Osteoporosis
- Post-op
orthopedic
Resistance training
ช่วย
- muscle
strength ↑
- chair
rise ↑
- walking
↑
Early mobilization ในโรงพยาบาล
ช่วย
- hip
fracture
- pneumonia
- ICU
patients
functional outcome ดีขึ้น
2. Assistive Technology / Adaptive Equipment
Assistive technology
อุปกรณ์เพิ่ม functional ability
เช่น
- Walker
- Cane
- Wheelchair
Adaptive equipment
อุปกรณ์เฉพาะผู้พิการ
Adaptive methods
เปลี่ยนวิธีทำงาน
เช่น
Stroke dressing
ใส่แขนที่อ่อนแรงก่อน
หลักฐานสนับสนุนว่าช่วยเพิ่ม independence
และลด disability
Mobility Aids
Cane
เหมาะกับ
- unilateral
weakness
- mild
balance impairment
- painful
OA
ข้อดี
- lightweight
- inexpensive
ข้อเสีย
support จำกัด
การใช้ที่ถูกต้อง
ถือ ด้านตรงข้ามกับขาที่อ่อนแรง/ปวด
ความสูง
ด้ามอยู่ระดับ wrist crease
Walker
เหมาะกับ
- bilateral
weakness
- poor
balance
- increased
weight bearing need
ชนิด
Front-wheel walker
ใช้บ่อยที่สุด
Four-wheel walker (Rollator)
เหมาะกับ
- COPD
- CHF
- Limited
endurance
มี
- seat
- brakes
Wheelchair
ใช้เมื่อ
- non-weight
bearing
- severe
gait impairment
- unsafe
with walker
ต้องเลือก
- seat
width
- seat
height
- cushion
เหมาะสม
ควรฝึกใช้โดย PT/OT เพราะการใช้ผิดเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้มและการบาดเจ็บ
Bathroom / Self-care Aids
ได้แก่
- Raised
toilet seat
- Grab
bars
- Shower
chair
- Hand-held
shower
- Gait
belt
หลักฐานสนับสนุนว่า
Home modification + OT visit
ช่วย
- ลด falls
- เพิ่ม ADL
- เพิ่ม confidence
มากกว่าการแจกอุปกรณ์เพียงอย่างเดียว
Prosthesis
ใช้แทนอวัยวะที่สูญเสีย
ต้องประเมิน
- cognition
- cardiopulmonary
reserve
- premorbid
function
- remaining
limb
- rehabilitation
potential
Predictor ที่ดีที่สุดของการเดินหลังใส่ prosthesis
- cognition
- fitness
- pre-op
mobility
- standing
balance
- ADL
independence
ควรดูแลโดย
- Physiatrist
- PT
- Prosthetist
Orthosis
ตัวอย่าง
- AFO
(foot drop)
- Knee
brace
- Wrist
splint
- Cervical
collar
Evidence
Knee brace
ช่วย OA pain
AFO
ช่วย
- gait
speed
- confidence
ใน foot drop
Carpal tunnel splint
ลด pain และ numbness
Heel cushion
ช่วย plantar fasciitis
Environmental Modification
เช่น
- Ramp
- Wide
doorway
- Grab
bars
- Better
lighting
- Remove
loose rugs
- Universal
design
OT มีบทบาทสำคัญในการประเมินบ้าน
ช่วยลด disability และ falls
Therapeutic Modalities
Heat
ข้อบ่งชี้
- chronic
pain
- muscle
spasm
- stiffness
ห้ามใช้
- acute
injury
- acute
inflammation
Cold
ข้อบ่งชี้
- swelling
- acute
injury
- edema
หลีกเลี่ยงใน
- Raynaud
- insensate
skin
TENS
Evidence
Acute pain
มีประโยชน์
Chronic pain
หลักฐานยังไม่ชัดเจน
Ultrasound
อาจช่วยบางโรค
- calcific
tendinitis
- knee
OA
แต่หลักฐานยังจำกัด
Iontophoresis / Phonophoresis
หลักฐานต่ำ
ไม่เหนือ placebo อย่างชัดเจน
Low-Level Laser Therapy (LLLT)
อาจช่วย pain บางชนิด
แต่ evidence ยังไม่เพียงพอสำหรับการใช้เป็นมาตรฐาน
Injection Therapy
เช่น
- Trigger
point injection
- Intra-articular
steroid
- PRP
นิยมใช้ร่วมกับ rehabilitation
แต่ evidence ในผู้สูงอายุยังจำกัด
Swallowing Rehabilitation
ผู้ป่วย dysphagia
ใช้
- Chin
tuck
- Double
swallow
- Thickened
liquid
- Dietary
modification
ควรประเมินโดย
Speech-language pathologist
ร่วมกับ
- Nutritionist
- OT
ตามความเหมาะสม
High-yield Pearls
- Rehabilitation
มีเป้าหมายเพื่อเพิ่ม function ไม่ใช่เพียงรักษาโรค
- ใช้กรอบ WHO ICF และ Person-Environment
Fit ในการวางแผนรักษา
- Exercise
เป็น intervention ที่มีหลักฐานดีที่สุดในการเพิ่ม
functional outcome
- เลือก assistive device ให้เหมาะกับระดับความบกพร่อง
และต้องสอนการใช้อย่างถูกต้อง
- Home
modification + OT assessment ลดการหกล้มและเพิ่มความสามารถในการดำเนินชีวิตได้ดีกว่าการให้อุปกรณ์เพียงอย่างเดียว
- การดูแลผู้สูงอายุควรยึดหลัก Frailty, Multimorbidity และ 4Ms (Mind, Mobility, Medications, Matters Most) เพื่อให้การฟื้นฟูสอดคล้องกับเป้าหมายของผู้ป่วยและครอบครัว
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น