Cannabis Use Disorder (CUD)
ภาพรวม (Introduction)
- Cannabis
เป็นสารออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทที่ใช้บ่อยเป็นอันดับ 4 ของโลก (รองจาก alcohol, caffeine, nicotine)
- ฤทธิ์หลักมาจาก THC (delta-9-tetrahydrocannabinol)
- ความแรงของ cannabis เพิ่มขึ้นมากใน 20 ปีที่ผ่านมา → adverse effects เพิ่มขึ้น
- Cannabis
use disorder (CUD)
- พบ ~10% ของผู้ใช้ทั่วไป
- สูงถึง ~50% ในผู้ใช้แบบ daily/chronic
- สัมพันธ์กับ cognitive impairment, school/work performance แย่, mood disorder, psychosis
ลักษณะทางคลินิก (Clinical
manifestations)
นิยาม
- รูปแบบการใช้ cannabis ที่ก่อให้เกิด functional
impairment หรือ distress
- มี ≥2 criteria ภายใน
12 เดือน (DSM-5)
- แก่นสำคัญ: loss of control และใช้ต่อแม้รู้ผลเสีย
- แบ่งความรุนแรง: mild / moderate / severe
Acute intoxication
- Physiologic:
tachycardia, BP change, conjunctival injection, dry mouth, slurred speech,
ataxia
- Psychologic:
euphoria, relaxation, sedation, appetite ↑
- Cognitive:
impaired attention, memory, learning
- Adverse:
anxiety/panic, depression, paranoia, psychosis
- ED
presentations ที่พบบ่อย
- psychiatric
(anxiety, agitation, psychosis)
- cardiovascular
(chest pain, palpitations)
- GI
(nausea/vomiting, cannabinoid hyperemesis)
Persistent symptoms
- Neurocognitive:
mild–moderate dose-dependent impairment →
มัก reversible หลัง abstinence
(3 วัน–1 เดือน)
- Mood:
depressive symptoms, new-onset or worsened mania
- Anxiety:
ความสัมพันธ์ระยะยาวยังไม่ชัด
- Psychosis:
ความเสี่ยงเพิ่ม โดยเฉพาะใช้ตั้งแต่วัยรุ่น
- Psychosocial:
work/school impairment, social withdrawal
Clinical course
- course
แปรปรวนมาก
- ปัจจัยเสี่ยง: early initiation, frequent/potent use,
alcohol/tobacco, psychiatric comorbidity, trauma, peer use, social
isolation
- Stable
role (งาน/การเรียน) → ลดหรือหยุดใช้ได้
การคัดกรองและประเมิน (Screening
& assessment)
Whom to screen
- USPSTF:
screen ผู้ใหญ่ทุกคน หากมีระบบดูแลต่อ
- ควรสงสัยเมื่อมี unexplained functional impairment,
mood/anxiety แย่ลง, conjunctival injection, odor
cannabis
Screening tool (แนะนำ)
2-question ASSIST
1.
ใช้ cannabis กี่วันใน
12 เดือนที่ผ่านมา
2.
มีกระหาย/urge ใช้กี่วันใน 12 เดือนที่ผ่านมา
- Cutoff:
≥2
วัน (Q1) หรือ ≥5
วัน (Q2)
- Sensitivity
~0.90, Specificity ~0.92
Drug testing
- ใช้ใน safety-sensitive / high-risk settings
- ตรวจพบ use ไม่ใช่ disorder
- THC/metabolite
อาจ positive ได้นานหลายสัปดาห์ใน chronic
users
- ระดับ THC ไม่ correlate กับ impairment
Assessment (หลัง screen positive)
- ปริมาณ/ความถี่/route
- Attempt
to cut down
- ผลกระทบต่อ function
- High-risk
use
- Mental
status, psych history
- Medical
& social history
- ประเมิน poly-substance use
- ใช้แนวคิด SBIRT
การวินิจฉัย (Diagnosis)
- ตาม DSM-5 criteria
- แยกจาก nonproblematic use และ psychiatric
disorders อื่น
- Temporal
relationship ระหว่างใช้ cannabis กับอาการสำคัญมาก
การรักษา (Treatment)
เป้าหมาย
- Abstinence
หรือ harm reduction
- ลดความถี่ → outcome ดีกว่าลดปริมาณ
- เริ่มด้วย motivational enhancement
First-line: Psychosocial interventions
หลักฐานดีที่สุด
1. Cognitive-behavioral therapy (CBT) – แนะนำ
- ลดวันใช้ cannabis ได้ชัดเจน
- เพิ่ม abstinence rate เมื่อให้หลาย session
2. Motivational enhancement therapy (MET)
- ประสิทธิผลใกล้เคียง CBT
- เหมาะใน early engagement
3. Combination (CBT + MET)
- ดีกว่า single modality ในหลายการศึกษา
4. Contingency management (adjunct)
- ไม่ดีถ้าใช้เดี่ยว
- ช่วยเสริม CBT/MET
Brief intervention
- เหมาะใน adolescent/young adult
- ประโยชน์จำกัดในผู้ใหญ่
Digital / e-health
- ช่วยลด use ได้บ้าง
- ส่วนใหญ่ยังไม่ใช่ diagnosed CUD
Pharmacologic / neuromodulation
ยังไม่มี drug ใด approved
- N-acetylcysteine:
ผลลัพธ์ไม่สม่ำเสมอ
- Gabapentin:
ลด use/withdrawal ใน small trial
(ระวัง respiratory depression)
- Nabiximols,
cannabidiol: ผล mixed
- Topiramate,
varenicline: หลักฐานจำกัด
- Semaglutide:
retrospective data เท่านั้น
- tDCS,
rTMS: ยังไม่ชัดเจน
- SSRIs,
mood stabilizers: ไม่ได้ผล
Key points สำหรับเวชปฏิบัติ
- CUD พบบ่อยขึ้นจาก potency ที่สูงขึ้น
- Screening
ด้วยคำถามสั้น ๆ มีประสิทธิภาพ
- Psychosocial
therapy (CBT/MET) = cornerstone
- ยา ยังไม่ใช่มาตรฐาน
- ระวัง comorbid psychiatric disorders และ poly-substance
use
- เน้น nonjudgmental, motivational approach
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น