วันศุกร์ที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2569

Chronic Traumatic Encephalopathy (CTE)

Chronic Traumatic Encephalopathy (CTE)

INTRODUCTION & TERMINOLOGY

  • CTE คือ neurodegenerative tauopathy ที่สัมพันธ์กับ repetitive head impacts (symptomatic concussion และ subconcussive trauma)
  • พบในผู้ที่เคยสัมผัสแรงกระแทกศีรษะซ้ำ ๆ เช่น
    • contact/collision sports (boxing, American football, ice hockey, soccer, rugby)
    • military combat/blast exposure
    • intimate partner violence
  • ปัจจุบัน วินิจฉัยยืนยันได้เฉพาะ postmortem neuropathology
  • คำว่า Traumatic Encephalopathy Syndrome (TES) ใช้เรียก clinical syndrome ที่เชื่อมโยงกับ CTE pathology
    • ในทางปฏิบัติ มักใช้คำว่า “suspected CTE”

NEUROPATHOLOGY & PATHOGENESIS

  • Pathognomonic lesion
    • perivascular deposition ของ hyperphosphorylated tau (p-tau)
    • ที่ depths of cerebral sulci
  • เป็น tauopathy ที่แตกต่างจาก AD, FTLD (frontotemporal lobar degeneration), PSP (progressive supranuclear palsy), PART (primary age-related tauopathy), ARTAG (aging-related tau astrogliopathy)
  • Amyloid beta neuritic plaques → พบไม่บ่อย
  • กลไกสำคัญ
    • repetitive head impacts → chronic neuroinflammation
    • tau aggregation และ propagation ดำเนินต่อแม้หยุดการกระแทกแล้ว

EPIDEMIOLOGY

  • ความชุกที่แท้จริงในประชากรทั่วไป ไม่ทราบ
  • ในอดีตนักกีฬา contact sports
    • pooled prevalence จากการศึกษาตีพิมพ์ ~ 50%
  • ทุก case ที่เข้าเกณฑ์ neuropathology → มีประวัติ repetitive head impacts

RISK & RESILIENCE FACTORS

ปัจจัยเสี่ยง

  • Cumulative exposure สำคัญกว่า “จำนวน concussion”
    • subconcussive trauma มีบทบาทสูง
  • Years of play (American football)
    • ความเสี่ยงเพิ่ม ~30% ต่อปี
  • Age of first exposure
    • เริ่มก่อนวัยรุ่น → cognitive/psychiatric outcome แย่ลง
  • Genetics
    • APOE ε4 → เพิ่ม susceptibility (ไม่จำเพาะ CTE)
    • MAPT haplotype → อาจเพิ่ม dementia risk

ปัจจัยป้องกัน (Resilience)

  • Cognitive reserve สูง → อาจชะ onset อาการ
    • ไม่ชะ progression

CLINICAL FEATURES

Cognitive

  • เริ่มอาการมักช่วง อายุ 40–70 ปี
  • เด่นที่
    • episodic memory impairment
    • executive dysfunction
  • ลักษณะสำคัญ: progressive decline

Neuropsychiatric (เด่นมาก)

  • Neurobehavioral dysregulation
    • impulsivity, explosiveness, rage, emotional lability
  • อาการร่วมพบบ่อย
    • depression, anxiety, apathy, paranoia
  • Suicidality ≠ hallmark ของ CTE

Motor

  • Parkinsonism (พบบ่อยใน boxers > football players)
  • Motor neuron disease / ALS
    • มี association ในบาง cohort

NEUROIMAGING FEATURES (Supportive, ไม่จำเพาะ)

  • MRI: frontotemporal ± medial temporal atrophy
  • Cavum septum pellucidum (CSP)
    • supportive sign ของ prior head trauma
  • White matter hyperintensities (WMH)
    • สัมพันธ์ small vessel disease / axonal injury

EVALUATION (CLINICAL APPROACH)

History (หัวใจสำคัญ)

  • คัดกรอง repetitive head impact exposure
  • อายุเริ่มเล่น, ระยะเวลา, ลักษณะ impact
  • ประวัติ neuropsychiatric, substance use, impulse control
  • ใช้ informant (สำคัญมาก)

Examination

  • Neuro exam: parkinsonism, UMN/LMN signs
  • Cognitive screening: MoCA > MMSE

Neuropsychological testing

  • เน้น memory + executive function
  • เกณฑ์ TES: performance >1.5 SD ต่ำกว่า norm

Imaging / Biomarkers

  • MRI: exclude other causes
  • Amyloid PET: ใช้ rule out AD
  • Tau PET (flortaucipir): ยังไม่ FDA-approved สำหรับ CTE

DIAGNOSIS

  • ไม่สามารถยืนยัน CTE ระหว่างมีชีวิต
  • ใช้คำว่า
    • suspected CTE หรือ
    • meets criteria for TES
  • ต้อง

1.                   clinical phenotype compatible

2.                   substantial repetitive head impact exposure

3.                   exclude alternative diagnoses

  • การสื่อสารกับผู้ป่วย
    • หลีกเลี่ยงบอกว่า “คุณเป็น CTE”
    • ย้ำเสมอว่า diagnosis ยืนยันได้เฉพาะ postmortem

MANAGEMENT (Symptomatic & Supportive)

ไม่มี disease-modifying therapy

Cognitive

  • Cholinesterase inhibitors → พิจารณา trial
  • Memantine → ไม่แนะนำ
  • Stimulants → อาจช่วย attention/executive
  • CBT / cognitive rehabilitation → selected cases

Neurobehavioral symptoms

  • SSRIs (sertraline, fluoxetine) → anger/aggression
  • Mood stabilizers (lamotrigine, oxcarbazepine)
  • CBT / anger management programs
  • Pseudobulbar affect (เดี๋ยวร้องไห้ เดี๋ยวหัวเราะ) → dextromethorphan 20 mg/quinidine 10 mg

Psychosocial

  • family / couples therapy สำคัญมาก

LIFESTYLE INTERVENTIONS (High-value)

  • Mediterranean / MIND diet
  • Regular aerobic exercise
  • Cognitive stimulation
  • Social engagement
  • Sleep optimization
  • Multimodal approach > single intervention

Key Take-Home Messages

  • CTE = tauopathy จาก repetitive head impacts
  • Diagnose during life → clinical syndrome (TES), not pathology
  • Neurobehavioral dysregulation เป็น hallmark สำคัญ
  • การรักษาเน้น symptom control + lifestyle + family support
  • การสื่อสารกับผู้ป่วยต้อง ระมัดระวังคำว่า “CTE”

 

ที่
ป้ายกำกับ:

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น

สมัครสมาชิก: ส่งความคิดเห็น (Atom)