วันอังคารที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569

Approach to dizziness

Approach to dizziness

แกนคิดสำคัญ

  • “Dizziness” เป็นคำกว้างและผู้ป่วยมักบรรยายหลายแบบ/เปลี่ยนคำไปมา อย่ายึด “ความรู้สึกเป็นยังไง” เป็นหลัก
  • ให้ใช้ Timing–Triggers–Associated symptoms + bedside signs เพื่อจัดกลุ่มและคัดโรคอันตรายก่อน
  • เป้าหมาย 2 ชั้น

1.       คัด life-threatening/ต้องส่งด่วน

2.       จากนั้นค่อย “จำแนกกลุ่ม” เพื่อเลือก workup ให้พอดี


1) Step 0: Red flags ที่ต้องคิดก่อน (ส่ง ER/Neuro/ENT ตามบริบท)

  • อาการทางระบบประสาทใหม่: diplopia, dysarthria, dysphagia, focal weakness/numbness, ataxia เดินไม่ได้
  • acute prolonged severe vertigo + เดินไม่ได้/อาเจียนรุนแรง/ปวดศีรษะใหม่
  • suspected stroke/TIA หรือมี vascular risk สูง
  • presyncope/syncope pattern ร่วม chest pain, palpitations, dyspnea, exertional, supine events, known structural heart disease
  • unilateral sudden hearing loss หรือ pulsatile tinnitus ต่อเนื่อง
  • trauma คอ/ปวดคอใหม่ + เวียนหัว (คิด vertebral artery dissection)

2) จัดกลุ่มอาการ: 4 กลุ่มใหญ่ (Practical phenotypes)

A) Vestibular dizziness/vertigo (ประมาณมีนัยสำคัญ)

ตัวชี้นำหลัก

  • อาการ แย่ลงชัดเจนเมื่อขยับศีรษะ
  • อาจมี nystagmus และ/หรือ postural instability
  • ไม่จำเป็นต้องหมุน (spinning)” ก็เป็น vestibular ได้

แบ่งย่อยตาม timing/trigger

1.       Acute prolonged severe (AVS): ชั่วโมง–วัน

o   ddx: vestibular neuritis vs cerebellar/brainstem stroke

o   bedside: HINTS (Head impulse, direction-changing nystagmus, skew) ช่วยคัด central ในผู้ป่วย AVS ที่ยังอาการหนัก

o   neuroimaging (MRI/MRA) หาก: exam ไม่ชัด peripheral, มี risk stroke, neuro signs, เดินไม่ได้, headache ใหม่ ฯลฯ

2.       Recurrent position-triggered brief spells (วินาที–<1 นาที)

o   นึกถึง BPPV ก่อน Dix–Hallpike (ใช้ confirm BPPV; ไม่ได้วินิจฉัย vestibulopathy อื่น)

o   ถ้า Dix–Hallpike negative แต่ story เข้าท่า supine roll test (horizontal canal)

o   Atypical nystagmus/ไม่ fatigable/นานผิดปกติ คิด central positional vertigo พิจารณา MRI

3.       Recurrent spontaneous attacks (นาที–ชั่วโมง)

o   Vestibular migraine (มี headache/photophobia/phonophobia/aura)

o   Meniere (hearing loss/tinnitus/aural fullness ระหว่าง attack)

o   vertebrobasilar TIA (โดยเฉพาะผู้สูงอายุ/มี risk และมี brainstem symptoms)

4.       Chronic persistent dizziness

o   ถ้า “เวียนหัวเรื้อรังเป็นเดือน” แบบตลอดเวลา: vestibular แท้ๆ มักไม่ใช่ (CNS compensates)

o   คิด PPPD/visual vertigo, multifactorial, psychiatric overlay, medication effect, deconditioning


B) Presyncope (ประเมินเหมือน syncope workup)

ลักษณะเด่น

  • เกิดตอน ยืน/นั่ง มากกว่านอนราบ (ถ้าเกิดตอนนอนราบให้ระวัง arrhythmia)
  • อาการเป็น วูบ/เกือบเป็นลม, warmth, diaphoresis, nausea, visual dimming

ตรวจสำคัญ

  • orthostatic BP/HR (และดูยา/volume depletion)
  • ECG, ประเมิน cardiac risk/arrhythmia ตามแนวทาง syncope

C) Unsteadiness / disequilibrium (ไม่ใช่ vertigo เด่น)

เด่นตอนเดิน/ยืน มากกว่าตอนนอน

  • สาเหตุพบบ่อย: peripheral neuropathy, MSK/gait disorder, cerebellar disorder, parkinsonism, vestibular bilateral loss, drug toxicity, visual impairment/poor lighting
  • ควร “ดูเดิน” จริง: gait, Romberg, turning, tandem; neuro exam (cerebellar signs, eye signs)

D) Nonspecific dizziness (กลุ่มก้ำกึ่ง/บรรยายยาก)

  • พบบ่อยใน psychiatric disorders (panic/anxiety/depression/somatic symptom) แต่ต้องระวัง overlap กับ vestibular/presyncope
  • hyperventilation-related dizziness: ทำ provocation ได้ แต่ต้องสังเกต ตา/มี nystagmus หรือไม่ (ถ้ามี vestibular/central ไม่ใช่แค่ panic)

3) History ที่ต้องเก็บ (ชุดคำถามสั้นที่ได้ประโยชน์จริง)

1.       Timing: เริ่มเมื่อไหร่, episode นานเท่าไร, ถี่แค่ไหน, single vs recurrent

2.       Triggers: เปลี่ยนท่า/หันหัว/ลุกยืน/ไอ-จาม-Valsalva/เสียงดัง/visual stimuli (ห้าง ลายพรม scrolling)

3.       Associated

o   neuro: diplopia, dysarthria, dysphagia, weakness/numbness, severe gait ataxia

o   otologic: hearing loss, tinnitus, aural fullness, otorrhea/otalgia

o   cardiac: palpitations, chest pain, dyspnea, exertional, supine

4.       Risk: อายุ, HT/DM/smoking/vascular disease, migraine history, trauma คอ/หัว, infection recent

5.       Meds/substances: anticholinergics, anticonvulsants, antidepressants, sedatives, alcohol, withdrawal; ototoxins (aminoglycosides/cisplatin ฯลฯ)


4) Physical exam ที่ “คุ้ม” ที่สุด

  • Vital signs + orthostatic BP/HR
  • Gait & stance (เดินได้ไหม/ต้องพยุงไหม/ทิศทางล้ม)
  • Eye exam / nystagmus: spontaneous + gaze-evoked + fixation suppression (ถ้าเพิ่มเมื่อ block fixation peripheral more likely)
  • Bedside vestibular tests: Dix–Hallpike / supine roll (ตาม story), Head impulse; ใน AVS พิจารณา HINTS
  • Focused neuro exam: CN, limb ataxia/dysmetria, sensory/motor
  • Otoscopy + bedside hearing (whisper/finger rub/512 Hz tuning fork) เมื่อมี otologic symptom

5) การส่งตรวจ (tailored testing)

  • MRI/MRA เมื่อสงสัย central/stroke, AVS ที่ exam ไม่ชัด peripheral, เดินไม่ได้, headache ใหม่, neuro signs, risk สูง
  • CT head ใช้คัดเลือดออก/เมื่อ MRI ไม่พร้อม (yield ต่ำกว่าสำหรับ infarct posterior fossa)
  • Audiometry/ENT ถ้ามี hearing loss/tinnitus/aural fullness หรือสงสัย Meniere/VS
  • ECG + syncope workup เมื่อ pattern presyncope/syncope
  • Labs เฉพาะราย: glucose, CBC, electrolytes, TSH ฯลฯ ตาม suspicion

6) ผู้สูงอายุ: คิด “multifactorial” เสมอ

  • พบบ่อยว่า มี >1 สาเหตุร่วม (postural hypotension + polypharmacy + balance impairment + hearing/vision issues + mood)
  • เช็ก: ยามากกว่า 5 ชนิด, postural hypotension, hearing impairment, balance test, depressive/anxiety traits
  • เป้าหมายการรักษา: แก้ “สิ่งแก้ได้ง่ายสุด” + ป้องกันหกล้ม/อุบัติเหตุ (รวมถึงเวียนหัวขณะขับรถ)

Mini-algorithm (จำง่าย)

1.       คัด red flags (neuro/cardiac/SSNHL/pulsatile tinnitus/trauma neck)

2.       แยก 4 phenotype: vestibular vs presyncope vs disequilibrium vs nonspecific

3.       ถ้า vestibular ใช้ timing/trigger นำทาง (AVS vs BPPV vs migraine/Meniere vs chronic/PPPD) + bedside tests

4.       เลือก test เฉพาะที่ “เปลี่ยนการรักษาได้”

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น