Gastrointestinal Decontamination
การทำ gastrointestinal (GI)
decontamination มีวัตถุประสงค์เพื่อลดการดูดซึมของสารพิษจากทางเดินอาหาร
อย่างไรก็ตาม ไม่มีหลักฐานจาก randomized controlled trials ว่าการทำ GI decontamination เป็นกิจวัตรช่วยลด morbidity
หรือ mortality ดังนั้นควรเลือกใช้เฉพาะในผู้ป่วยที่เหมาะสม
โดยพิจารณาจากชนิดสารพิษ ปริมาณที่รับประทาน เวลาหลังรับประทาน
และความเสี่ยงของหัตถการ
หลักการเลือกทำ GI decontamination
GI decontamination มีโอกาสเกิดประโยชน์เมื่อ
- มาถึงโรงพยาบาลเร็ว (โดยทั่วไปภายใน 1–2 ชั่วโมง)
- รับประทานสารพิษในปริมาณที่ก่อพิษ
- ยังไม่มีข้อห้าม เช่น aspiration risk หรือ bowel
obstruction
ไม่ควรทำเมื่อ
- รับประทานสารที่ไม่ก่อพิษ
- สารถูกดูดซึมหมดแล้ว
- สารไม่สามารถกำจัดด้วยวิธีนั้นได้
วิธีการ GI decontamination
ประกอบด้วย
1.
Single-dose activated charcoal (SDAC)
2.
Multiple-dose activated charcoal (MDAC)
3.
Whole bowel irrigation (WBI)
4.
Gastric lavage
5.
Endoscopic/Surgical removal (เฉพาะบางกรณี)
ส่วน Ipecac syrup และ
Cathartics ไม่แนะนำให้ใช้เป็น routine
1. Single-dose Activated Charcoal (SDAC)
กลไก
Activated charcoal (AC)
ดูดซับสารพิษในทางเดินอาหารและลดการดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย
ข้อบ่งชี้
เหมาะที่สุดเมื่อ
- ให้ภายใน 1 ชั่วโมง หลังรับประทานสารพิษ
อาจยังมีประโยชน์ในบางกรณีแม้เกิน 1 ชั่วโมง เช่น
- Acetaminophen
- Salicylate
- Calcium
channel blocker
- Extended-release
formulation
- ภาวะ gastric emptying ช้า
ข้อห้าม
- GCS ต่ำโดยยังไม่ได้ป้องกันทางเดินหายใจ
- มาช้า ไม่มีสารตกค้างในกระเพาะ
- Hydrocarbon
ingestion
- Caustic
ingestion ที่ต้องส่องกล้อง
- Bowel
obstruction หรือ perforation
สารที่ AC ดูดซับไม่ได้ดี
จำง่ายด้วย "PHAILS"
- Pesticides
บางชนิด
- Hydrocarbons
- Acids/Alkali
- Iron
- Lithium
- Solvents
/ Alcohols
โดยเฉพาะ
- Iron
- Lithium
- Alcohol
- Mineral
acid
- Alkali
ขนาดยา
ผู้ใหญ่
50 g (ช่วง 25–100 g)
เด็ก
0.5–1 g/kg
- <1 ปี : 10–25 g
- 1–12 ปี : 25–50 g (สูงสุด 50 g)
ภาวะแทรกซ้อน
- Nausea
- Vomiting
- Constipation
- Aspiration
(พบไม่บ่อย)
การให้ร่วมกับ sorbitol เพิ่ม GI adverse effects และ ไม่ควรใช้ในเด็ก
ยกเว้นไม่มีทางเลือก และให้เพียง ครั้งเดียว
2. Multiple-dose Activated Charcoal (MDAC)
กลไก
- ลด enterohepatic recirculation
- Gut
dialysis
- ลดการดูดซึมของ sustained-release drugs
ข้อบ่งชี้
อาจใช้ในพิษรุนแรงจาก
- Carbamazepine
- Dapsone
- Phenobarbital
- Theophylline
- Caffeine
- Salicylates
- Phenytoin
- Cardiac
glycosides (หากไม่มี digoxin immune Fab)
- Colchicine
- Thallium
- Amanita
mushroom
ขนาดยา
หลัง initial dose
ให้ประมาณ
- 25
g ทุก 2 ชั่วโมง
- หรือ 50 g ทุก 4 ชั่วโมง
ควรหลีกเลี่ยง sorbitol ร่วมกับ
MDAC
ภาวะแทรกซ้อน
เพิ่มความเสี่ยง
- Ileus
- Bowel
obstruction
- Bowel
perforation (พบได้น้อย)
3. Whole Bowel Irrigation (WBI)
กลไก
ให้ polyethylene glycol electrolyte
solution (PEG-ES) ปริมาณมากเพื่อชะล้างลำไส้ทั้งหมด
ข้อบ่งชี้
- Sustained-release
หรือ enteric-coated tablets
- Iron
tablets
- Lead-containing
foreign body
- Body
packing
- Clonidine
patch ingestion
ข้อห้าม
- Ileus
- Bowel
obstruction
- GI
perforation
- GI
bleeding
- Hemodynamic
instability
- Intractable
vomiting
ขนาด
PEG-ES
- 9 เดือน–6 ปี : 500 mL/hr
- 6–12
ปี : 1000 mL/hr
- ผู้ใหญ่ : 1500–2000 mL/hr
ให้จน rectal effluent ใส
4. Gastric Lavage
ปัจจุบัน
ไม่แนะนำให้ทำเป็น routine
เพราะ
- ประโยชน์ไม่ชัดเจน
- ภาวะแทรกซ้อนสูง
พิจารณาเฉพาะ
- เพิ่งรับประทานสารพิษรุนแรงมาก
- ภายในประมาณ 1 ชั่วโมง
- ประเมินแล้วว่าประโยชน์มากกว่าความเสี่ยง
ข้อห้าม
- Airway
ไม่ได้รับการป้องกัน
- Caustic
ingestion
- Hydrocarbon
ingestion
- GI
perforation
- GI
bleeding risk
ภาวะแทรกซ้อน
- Aspiration
pneumonia
- Esophageal
perforation
- Gastric
perforation
- Dysrhythmia
- Hypoxia
- Electrolyte
disturbance
5. Endoscopy / Surgery
พิจารณาเมื่อ
- Pharmacobezoar
- Massive
heavy metal ingestion
- Body
packer ที่มี toxicity
- กรณีที่ไม่สามารถกำจัดสารพิษด้วยวิธีอื่นได้
วิธีที่ไม่แนะนำ
Syrup of Ipecac
ไม่แนะนำ
เนื่องจาก
- ประสิทธิภาพต่ำกว่า AC
- เพิ่ม aspiration
- ทำให้การรักษาอื่นล่าช้า
Cathartics
ไม่แนะนำ
- ใช้เดี่ยว
- ใช้ร่วมกับ AC เป็น routine
โดยเฉพาะในเด็ก เพราะเสี่ยง
- Dehydration
- Electrolyte
imbalance
Dilution
การให้ดื่มน้ำหรือนมหลังรับประทานสารกัดกร่อน
ไม่แนะนำ เนื่องจากไม่มีหลักฐานว่าช่วยลดการบาดเจ็บ
และอาจเพิ่มความเสี่ยงได้
Pearls สำหรับแพทย์
- GI
decontamination ไม่ควรทำเป็นกิจวัตร
แต่ควรเลือกใช้ตามชนิดสารพิษ ระยะเวลาหลังรับประทาน และความเสี่ยงของหัตถการ
- Single-dose
activated charcoal เป็นวิธีที่ใช้บ่อยที่สุด
และให้ประโยชน์สูงสุดเมื่อให้ภายใน 1 ชั่วโมง หลังรับประทานสารพิษ หรือในบางกรณีที่สารดูดซึมช้า (เช่น sustained-release
formulations)
- Activated
charcoal ไม่ดูดซับ Iron, Lithium, Alcohols, Acids และ Alkalis จึงไม่ควรใช้ในสารพิษกลุ่มนี้
- Multiple-dose
activated charcoal ใช้เฉพาะในสารพิษบางชนิด เช่น carbamazepine,
phenobarbital, theophylline, dapsone และ colchicine
- Whole
bowel irrigation เหมาะกับ iron,
sustained-release preparations และ body packing แต่ไม่ใช่การรักษามาตรฐานสำหรับผู้ป่วยพิษทุกราย
- Gastric
lavage, ipecac syrup และ cathartics ไม่แนะนำให้ใช้เป็น routine เนื่องจากประโยชน์จำกัดและมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนสูง
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น