Imported Fire Ants (IFA): Entomology and Control
ความสำคัญทางการแพทย์
Imported Fire Ant (IFA)
- เป็นแมลงมีพิษรุกราน (invasive species)
- ก่อให้เกิด sting injury จำนวนมาก
- เป็นสาเหตุสำคัญของ anaphylaxis ในพื้นที่ endemic
- สร้างปัญหาใน
- โรงพยาบาล
- Nursing
home
- Long-term
care facility
ชนิดสำคัญ
Red Imported Fire Ant (RIFA)
Solenopsis invicta
- พบมากที่สุด
- ก้าวร้าวที่สุด
- อันตรายที่สุด
Black Imported Fire Ant (BIFA)
Solenopsis richteri
พบจำกัดกว่า
การกระจายพันธุ์
ปัจจุบันพบใน
- อเมริกา
- เม็กซิโก
- Caribbean
- จีน
- ไต้หวัน
- ญี่ปุ่น
- เกาหลีใต้
- ออสเตรเลีย
- ยุโรป
มีแนวโน้มขยายพื้นที่มากขึ้นจาก
- Global
warming
- การขนส่งสินค้าเกษตร
- น้ำท่วม
ลักษณะรัง (Mound)
รังเป็นเนินดิน
ขนาด
- กว้างได้ถึง 0.8–0.9 เมตร
- สูงได้ถึง 0.5 เมตร
มักพบ
- สนามหญ้า
- สวน
- ริมถนน
- พื้นที่โล่ง
Worker Ant
ตัวที่ต่อยคนคือ
Sterile female workers
ขนาด
3–6 mm
สี
- แดงน้ำตาล
- ดำ
ทุกตัวมีเหล็กใน
Life Cycle ที่ควรรู้
Queen
- อายุ 6–7 ปี
- วางไข่ >2000 ฟอง/วัน
Worker
อายุ
2–6 เดือน
Development
Egg →
Adult
20–45 วัน
Mating Flight
เกิดหลังฝนตก
ช่วง
- Spring
- Early
summer
- Fall
Queen ใหม่
บินได้ไกล
10 ไมล์
จึงกระจายพันธุ์ได้รวดเร็ว
Monogyne vs Polygyne Colony
Monogyne
1 Queen
Worker
100,000–240,000 ตัว
40–150 รัง/acre
Polygyne
20–60 Queens
Worker
200,000–500,000 ตัว
200–800 รัง/acre
ความสำคัญ
Polygyne colonies
- หนาแน่นกว่า
- ควบคุมยากกว่า
- สัมผัสมนุษย์มากกว่า
Feeding Behavior
IFA เป็น
Omnivore
กิน
- แมลง
- สัตว์ขนาดเล็ก
- พืช
- เมล็ดพืช
ใช้ระบบ
Trophallaxis
แบ่งอาหารกันทั้งรัง
จึงเป็นหลักการสำคัญของ
Fire ant bait
ผลกระทบต่อมนุษย์
1. Medical impact
- Painful
stings
- Sterile
pustule
- Large
local reaction
- Anaphylaxis
- Massive
attack
2. Environmental impact
ทำให้
- Arthropod
diversity ลดลง
- ทำลายสัตว์พื้นดิน
- กบ
- เต่า
- นก
3. Agricultural impact
ทำลาย
- Soybean
- Corn
- Citrus
- Potato
- Eggplant
Indoor Infestation
มักเกิดช่วง
- น้ำท่วม
- อากาศหนาว
- ภัยแล้ง
- อาหารขาดแคลน
IFA เข้าไปอยู่ใน
- กำแพง
- พรม
- กล่องกระดาษ
- เสื้อผ้า
- ห้องผู้ป่วย
ปัญหาในโรงพยาบาล
เสี่ยงมากใน
- Nursing
home
- LTC
facility
- ผู้ป่วยติดเตียง
- Dementia
- ICU
กลุ่มเสี่ยง
- เด็กเล็ก
- ผู้สูงอายุ
- Paralysis
- Altered
consciousness
แนวทางเมื่อพบ Fire Ant ในโรงพยาบาล
หากพบในห้องผู้ป่วย
1.
ย้ายผู้ป่วยออกทันที
2.
แจ้ง pest control
3.
ตรวจค้นรัง
4.
กำจัดก่อนกลับเข้าใช้ห้อง
หากพบบนตัวผู้ป่วย
- กำจัดมดออกทันที
- ประเมินจำนวน sting
- ประเมิน anaphylaxis
- เฝ้าระวัง delayed reaction
การควบคุม Fire Ant
ไม่มีวิธีกำจัดถาวร
เป้าหมายคือ
Population suppression
วิธีหลัก 4 วิธี
1. Broadcast bait
ดีที่สุด
ง่ายที่สุด
คุ้มค่าที่สุด
หลักการ
มดนำ bait กลับรัง
ผ่าน trophallaxis
จนถึง queen
ทำให้ colony ตาย
ข้อดี
- ไม่ต้องหารัง
- ครอบคลุมพื้นที่กว้าง
- Reinfestation
ช้ากว่า
2. Individual Mound Treatment
กำจัดรายรัง
ใช้
- Drench
- Dust
- Granule
- Aerosol
ข้อดี
กำจัดเร็ว
เหมาะกับ
- บ้าน
- โรงเรียน
- โรงพยาบาล
ข้อเสีย
ต้องฆ่า queen ให้ได้
3. Combination Method
ดีที่สุดในทางปฏิบัติ
Step 1
Broadcast bait
ก่อน
Step 2
Individual mound treatment
1–2 วันถัดมา
4. Barrier Treatment
ใช้
- Spray
- Dust
รอบอาคาร
ข้อดี
ป้องกันมดเข้าตึก
ข้อเสีย
ไม่กำจัด colony
การควบคุมในอาคาร
หากพบ colony ภายในอาคาร
ควร
Spray หรือ Dust
ทันที
ไม่ควรใช้ bait อย่างเดียว
เพราะออกฤทธิ์ช้า
Fire Ant กับอุปกรณ์ไฟฟ้า
IFA ชอบ
- Fuse
- Circuit
breaker
- Air
conditioner
- Computer
อาจทำให้
- Short
circuit
- Equipment
failure
Biological Control
1. Decapitating Fly
(Pseudacteon)
วางไข่ในตัวมด
Larva เข้าไปกินเนื้อเยื่อ
จนหัวมดหลุด
จึงเรียก
Decapitating fly
ข้อดี
- จำเพาะต่อ Fire ant
- ไม่อันตรายต่อคน
2. Microsporidia
Kneallhazia solenopsae
ทำให้
- Queen
อ่อนแอ
- วางไข่น้อยลง
- Colony
ค่อย ๆ ตาย
3. Yellow Head Disease
เกิดจาก
Mattesia spp.
ทำให้หัวมดเหลือง
อาจลดจำนวนประชากรได้
4. Virus
Solenopsis invicta virus 3
กำลังพัฒนาเป็น
Biopesticide
Clinical Pearls
สิ่งที่แพทย์ควรรู้
- Fire
ant เป็นสาเหตุสำคัญของ anaphylaxis ในพื้นที่
endemic
- ผู้ป่วยติดเตียงและผู้สูงอายุเสี่ยงต่อ massive attack
- หากพบ fire ant ในหอผู้ป่วย
ต้องย้ายผู้ป่วยออกทันที
- วิธีควบคุมที่มีประสิทธิภาพที่สุดคือ broadcast bait
- ไม่มีวิธี eradication แบบถาวร
- Biological
control อาจเป็นแนวทางสำคัญในอนาคต
Key Message
Imported fire ants เป็นแมลงรุกรานที่มีผลกระทบทั้งทางการแพทย์
เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะในโรงพยาบาลและสถานดูแลผู้ป่วยระยะยาว
การควบคุมที่มีประสิทธิภาพที่สุดคือการใช้ bait ร่วมกับการกำจัดรังเฉพาะจุด
และแพทย์ควรมีความรู้ในการจัดการผู้ป่วยและสถานพยาบาลเมื่อเกิดการระบาดของมดชนิดนี้.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น