Microbiology: Gram-Positive Cocci overview
หลังจากเรียนเรื่อง Gram stain แล้ว กลุ่มเชื้อที่สำคัญที่สุดและพบในเวชปฏิบัติบ่อยที่สุดกลุ่มหนึ่งคือ
Gram-positive cocci (GPC)
เชื้อกลุ่มนี้เป็นสาเหตุของ
- Cellulitis
- Abscess
- Pharyngitis
- Pneumonia
- Endocarditis
- Sepsis
- Meningitis
หากเข้าใจ GPC ดี
จะเข้าใจโรคติดเชื้อในมนุษย์เกินครึ่งหนึ่งของที่พบในชีวิตจริง
วิธีคิดก่อนจำชื่อเชื้อ
เวลาเห็น Gram-positive cocci
ให้คิดเป็นแผนภาพนี้ก่อน
Gram-positive cocci
│
├──
Cluster
│ ↓
│ Staphylococcus
│
└──
Chain / Pair
↓
Streptococcus
│
└──
Enterococcus
ดังนั้นการดู Gram stain สามารถบอกเชื้อคร่าว
ๆ ได้ทันที
Step 1: ดูการเรียงตัวของเชื้อ
Staphylococcus
เรียงเป็นพวงองุ่น
O O
O O O
O O
ชื่อ Staphylo = grape cluster
Streptococcus
เรียงเป็นสาย
O-O-O-O-O
ชื่อ Strepto = chain
Enterococcus
ลักษณะคล้าย Streptococcus
มักเห็นเป็นคู่หรือสายสั้น
O-O
O-O
Concept สำคัญที่สุด
ถ้าให้จำเพียง 1 ประโยค
Staphylococcus
"เชื้อผิวหนัง"
Streptococcus
"เชื้อเยื่อบุทางเดินหายใจ"
Enterococcus
"เชื้อลำไส้"
1. Staphylococcus
Habitat
อาศัยบน
- Skin
- Nose
- Axilla
- Groin
เป็น normal flora
Species สำคัญ
Staphylococcus aureus
ตัวร้ายที่สุด
Staphylococcus epidermidis
ตัวปัญหาของ catheter และ prosthetic
device
Staphylococcus saprophyticus
UTI ในหญิงสาว
Staphylococcus aureus
เชื้อชนิดนี้เปรียบเหมือน
"นักรบที่บุกทำลายเนื้อเยื่อ"
สามารถก่อโรคได้เกือบทุกอวัยวะ
Skin
↓
Abscess
Lung
↓
Pneumonia
Bone
↓
Osteomyelitis
Heart
↓
Endocarditis
Blood
↓
Sepsis
Virulence factors ของ S. aureus
1. Coagulase
สร้าง fibrin หุ้มตัวเอง
หลบ immune system
2. Protein A
จับ Fc portion ของ IgG
ทำให้ phagocytosis ลดลง
3. Toxin
หลายชนิดมาก
เช่น
- TSST-1
- Enterotoxin
- Exfoliative
toxin
Clinical pearl
Staph aureus
=
"Abscess former"
เมื่อเจอหนอง
ให้คิดถึง S. aureus ก่อนเสมอ
MRSA คืออะไร
MRSA
=
Methicillin-resistant S. aureus
เกิดจาก
mecA gene
↓
PBP (penicillin-binding protein) เปลี่ยน
↓
Beta-lactam ใช้ไม่ได้
2. Streptococcus
ถ้า Staph คือเชื้อผิวหนัง
Strep คือเชื้อทางเดินหายใจ
Habitat
- Oropharynx
- Nasopharynx
การแบ่ง Streptococcus
แบ่งโดย hemolysis
Alpha hemolysis
เม็ดเลือดแดงแตกบางส่วน
สีเขียว
Alpha
↓
Green
ได้แก่
- Streptococcus
pneumoniae
- Viridans
streptococci
Beta hemolysis
เม็ดเลือดแดงแตกหมด
ใส
Beta
↓
Clear
ได้แก่
- Group
A Streptococcus
- Group
B Streptococcus
Gamma hemolysis
ไม่แตก
ได้แก่
- Enterococcus
Streptococcus pneumoniae
ตัวสำคัญที่สุด
จุดเด่น
มี capsule หนามาก
โรคที่ออกสอบบ่อย
4 โรค
Pneumonia
Otitis media
Sinusitis
Meningitis
จำเป็น
"Pneumococcus loves respiratory tract"
Splenectomy
ถ้าม้ามไม่มี
เสี่ยง Pneumococcus มาก
เพราะ capsule หนา
Viridans streptococci
อยู่ในช่องปาก
โรคเด่น
Dental caries
Infective endocarditis
โดยเฉพาะลิ้นหัวใจผิดปกติ
Group A Streptococcus (GAS)
ชื่อจริง
Streptococcus pyogenes
เป็นเชื้อที่สำคัญมาก
โรคจากการติดเชื้อโดยตรง
- Pharyngitis
- Cellulitis
- Erysipelas
- Necrotizing
fasciitis
โรคจาก immune reaction
Rheumatic fever
เกิดหลังคออักเสบ
Post-streptococcal glomerulonephritis
เกิดหลัง skin infection หรือ
pharyngitis
จำง่าย
GAS
Acute disease
+
Autoimmune disease
Group B Streptococcus
Streptococcus agalactiae
อยู่ใน
- GI
tract
- Female
genital tract
สำคัญใน
Neonatal sepsis
Neonatal meningitis
ดังนั้นหญิงตั้งครรภ์ต้องคัดกรอง GBS
3. Enterococcus
ถ้า Staph มาจากผิวหนัง
Strep มาจากคอ
Enterococcus มาจากลำไส้
Habitat
Normal flora ของ
- Colon
- GI
tract
Species สำคัญ
Enterococcus faecalis
Enterococcus faecium
เชื้อนี้มีนิสัยพิเศษ
ไม่ค่อยก่อโรคในคนปกติ
แต่ชอบก่อโรคในโรงพยาบาล
ตัวอย่าง
UTI
Intra-abdominal infection
Endocarditis
Catheter infection
ทำไม Enterococcus สำคัญ
เพราะดื้อยาเก่ง
VRE
Vancomycin-resistant Enterococcus
เป็นปัญหาใหญ่ในโรงพยาบาลทั่วโลก
เปรียบเทียบทั้ง 3 กลุ่ม
|
Feature |
Staphylococcus |
Streptococcus |
Enterococcus |
|
Arrangement |
Cluster |
Chain |
Chain/pair |
|
Habitat |
Skin |
Oropharynx |
GI tract |
|
โรคเด่น |
Abscess |
Pharyngitis/Pneumonia |
UTI |
|
Tendency |
Tissue destruction |
Immune-mediated disease |
Nosocomial infection |
|
Resistance |
MRSA |
ไม่เด่น |
VRE |
วิธีจำสำหรับนักศึกษาแพทย์
ให้มองเป็น "สามอาณาจักร"
Skin
↓
Staphylococcus
Airway
↓
Streptococcus
Gut
↓
Enterococcus
Clinical Approach ที่ใช้ได้จริง
เมื่อเจอ Gram-positive cocci
Cluster
คิด
Staphylococcus
↓
หนอง
↓
Abscess
↓
S. aureus
Chain
คิด
Streptococcus / Enterococcus
↓
คออักเสบ
↓
GAS
↓
Pneumonia
↓
Pneumococcus
↓
UTI หลังนอน รพ.
↓
Enterococcus
Mind Map สรุป
Gram-positive cocci
│
├── Staphylococcus
│ ├─ Skin
flora
│ ├─ S.
aureus
│ ├─
Abscess
│ ├─
Endocarditis
│ └─ MRSA
│
├── Streptococcus
│ ├─
Pneumococcus
│ ├─
Viridans
│ ├─ GAS
│ └─ GBS
│
└── Enterococcus
├─ Gut
flora
├─ UTI
├─
Endocarditis
└─ VRE
หากมองในระดับ Pathogenesis จะพบว่า
- Staphylococcus
= เชื้อสร้างหนอง (pus-forming bacteria)
- Streptococcus
= เชื้อก่อการอักเสบและ immune-mediated disease
- Enterococcus
= เชื้อประจำลำไส้ที่ฉวยโอกาสในโรงพยาบาล
นี่คือ framework ที่ช่วยให้เข้าใจ
Gram-positive cocci ทั้งกลุ่ม ก่อนลงรายละเอียดของแต่ละ species
ในระดับลึกต่อไปครับ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น