Radiation injury: Clinical, Evaluation, Diagnosis
Radiation Physics ที่ควรรู้
Ionizing Radiation
|
ชนิด |
การทะลุผ่าน |
อันตรายหลัก |
|
Alpha (α) |
กระดาษ/ผิวหนังกันได้ |
อันตรายเมื่อสูดดม/กลืนกิน |
|
Beta (β) |
ทะลุถึง subcutaneous
tissue |
Skin burn + internal
contamination |
|
Gamma/X-ray |
ทะลุได้ลึกทั้งร่างกาย |
Whole-body injury |
|
Neutron |
ทะลุได้ลึกมาก |
Severe whole-body injury |
หลักป้องกัน
- ลดเวลา (Time)
- เพิ่มระยะห่าง (Distance)
- Shielding
(Lead/Concrete)
หน่วยรังสีที่ควรรู้
|
Unit |
ความหมาย |
|
Bq (Becquerel) |
Radioactivity |
|
Gy (Gray) |
Absorbed dose |
|
Sv (Sievert) |
Biological effect |
จำง่าย
- 1 Gy
= 100 rad
- 1 Sv
= 100 rem
Types of Radiation Exposure
1. Irradiation
โดนรังสีจากภายนอก
- ไม่ radioactive
- ไม่แพร่รังสี
- ไม่อันตรายต่อคนรอบข้าง
ตัวอย่าง
- Nuclear
reactor accident
- Gamma
source exposure
2. External Contamination
สารกัมมันตรังสีติดที่
- ผิวหนัง
- ผม
- เล็บ
สามารถแพร่ต่อได้
3. Internal Contamination
สารกัมมันตรังสีเข้าสู่ร่างกาย
- สูดดม
- กลืนกิน
- ผ่านบาดแผล
อันตรายที่สุด
Radiation Dose และความรุนแรง
Threshold ของ ARS
≈ 1 Gy
ต่ำกว่านี้มักไม่มีอาการชัดเจน
LD50
≈ 4.5 Gy
>10 Gy
เกือบ 100% mortality
แม้ได้รับการรักษาเต็มที่
Acute Radiation Syndrome (ARS)
เกิดจาก
- Whole-body
exposure
- Large
partial-body exposure
ภายในเวลาสั้น
4 Phases ของ ARS
1. Prodromal Phase
0–2 วัน
อาการ
- Nausea
- Vomiting
- Diarrhea
- Fatigue
- Fever
- Headache
High-yield
ยิ่งอาเจียนเร็ว
→ ยิ่งได้รับรังสีมาก
Vomiting <2 ชั่วโมง
→ severe exposure
2. Latent Phase
2–20 วัน
ผู้ป่วยดูดีขึ้นชั่วคราว
แต่ bone marrow และ GI
tract กำลังถูกทำลาย
ระยะนี้สั้นลงเมื่อ dose สูงขึ้น
3. Manifest Illness
21–60 วัน
เริ่มเกิด organ failure
- Infection
- Bleeding
- Anemia
- Diarrhea
- Electrolyte
disturbance
- CNS
dysfunction
4. Recovery Phase
ถ้ารอด
- Bone
marrow recovery
- GI
recovery
- Skin
healing
แต่ยังเสี่ยง long-term complications
ARS Subsyndromes
1. Hematopoietic Syndrome
พบที่
2–4 Gy
Pathophysiology
ทำลาย
- Hematopoietic
stem cells
- Lymphocytes
Clinical
ช่วงแรก
- Lymphopenia
ต่อมา
- Neutropenia
- Thrombocytopenia
- Anemia
Complications
- Sepsis
- Bleeding
- Bone
marrow failure
Time Course ของ CBC
Earliest sign
Absolute lymphocyte count ลดลง
ภายในไม่กี่ชั่วโมงแรก
Neutrophil nadir
2–4 สัปดาห์
Platelet nadir
2–4 สัปดาห์
Anemia
หลายสัปดาห์ต่อมา
2. Gastrointestinal Syndrome
เริ่มพบได้ตั้งแต่
≈1.5 Gy
รุนแรงชัดเจนเมื่อ
5 Gy
Symptoms
- Severe
vomiting
- Bloody
diarrhea
- Abdominal
pain
- Massive
fluid loss
Cause of death
- Sepsis
- Hypovolemia
- Electrolyte
disturbance
3. Neurovascular Syndrome
มักพบ
10 Gy
Early symptoms
- Nausea
- Vomiting
- Lethargy
Severe symptoms
- Confusion
- Ataxia
- Seizures
- Coma
Prognosis
ถ้ามี neurovascular syndrome
→ มักเสียชีวิตภายใน
24–48 ชั่วโมง
4. Cutaneous Syndrome
Dose-dependent
|
Dose |
Findings |
|
≥2 Gy |
Early erythema |
|
≥3 Gy |
Hair loss |
|
≥6 Gy |
Marked erythema |
|
>10 Gy |
Dry desquamation |
|
>15 Gy |
Moist desquamation |
|
>20 Gy |
Necrosis |
Typical Evolution
Hours
→ transient erythema
Days-weeks
→ latent period
หลังจากนั้น
→ erythema → blister → ulcer →
necrosis
รายรุนแรงอาจเกิด
- Fibrosis
- Chronic
ulcer
- Amputation
Partial-body Exposure
Skin
พบได้บ่อยที่สุด
เช่น
- มือ
- ต้นขา (ใส่ radioactive source ในกระเป๋า)
อาจมาด้วย
- Blister
- Nonhealing
ulcer
โดยไม่มีประวัติ burn
Gonads
Testis
ไวต่อรังสีมาก
- 0.15
Gy → เริ่มมีผล
- 6 Gy
→ permanent sterility
Eye
Cataract threshold
≈0.2 Gy
อาจเกิดหลังสัมผัสหลายปี
Evaluation ใน ED
Initial Labs
CBC with Differential
สำคัญที่สุด
- CBC ทุก 6–12 ชั่วโมง × 3 ครั้ง
- จากนั้นทุกวัน
เพื่อติดตาม
- Absolute
lymphocyte count
Additional Labs
- Electrolytes
- BUN/Cr
- LFT
- PT/INR
- PTT
- UA
- Type
& Screen
Cytogenetic Analysis
Gold standard biodosimetry
- Chromosomal
aberration analysis
ส่งหลัง significant exposure
HLA Typing
ควรรีบส่งถ้าสงสัย severe exposure
ก่อน lymphocyte ลดลงมาก
กรณีอาจต้อง stem cell transplant
Diagnosis
วินิจฉัยจาก
1. Exposure History
เช่น
- Nuclear
accident
- Medical
source
- Industrial
source
- Dirty
bomb
2. Compatible Symptoms
- Early
vomiting
- Diarrhea
- Skin
lesions
- Cytopenia
3. Laboratory Findings
- Falling
lymphocyte count
- Cytopenias
- Chromosomal
abnormalities
4. Radiation Survey
- Geiger-Muller
counter
- Nasal
swab
- Urine/stool
bioassay
Pediatric Pearls
เด็กไวต่อรังสีมากกว่าผู้ใหญ่
สาเหตุ
- Rapid
cell division
- Smaller
body size
- Higher
respiratory rate
- Longer
life expectancy
เสี่ยงสูงต่อ
- Leukemia
- Thyroid
cancer
- Cataract
- Growth
retardation
- Infertility
Fetal exposure อาจทำให้
- Miscarriage
- Congenital
malformation
- Intellectual
disability
- Childhood
cancer
High-Yield Pearls สำหรับ ER
- ARS
threshold ≈ 1 Gy
- LD50
≈ 4.5 Gy
- >10
Gy มัก fatal
- อาเจียนเร็ว (<2 ชม.) = severe
exposure
- Absolute
lymphocyte count เป็น biomarker สำคัญที่สุดช่วงแรก
- Lymphopenia
เป็น hematologic finding แรก
- Exposed
patient ไม่แพร่รังสี
- Contaminated
patient ต้อง decontaminate
- Cutaneous
syndrome: erythema →
desquamation →
necrosis ตาม dose
- Neurovascular
syndrome = very poor prognosis
- เด็กและหญิงตั้งครรภ์เป็นกลุ่มเสี่ยงสูงที่สุด
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น