Radiation-Related Risks of Medical Imaging
Key Concepts
Medical Imaging เป็นแหล่งรังสีหลักในปัจจุบัน
- เกือบ 50% ของ radiation exposure ทั้งหมดในประชากรจาก medical imaging
- CT คิดเป็นประมาณ 60% ของ radiation dose จาก diagnostic imaging ทั้งหมด
- การเพิ่มขึ้นของ CT utilization เป็นสาเหตุสำคัญของ
cumulative radiation exposure
อย่างไรก็ตาม
- ประโยชน์ทางคลินิกของ imaging ส่วนใหญ่มักมากกว่าความเสี่ยงจากรังสี
- ความเสี่ยงมะเร็งจาก imaging ยังเป็น "theoretical
risk" จากการ extrapolate ข้อมูล
ไม่ใช่การพิสูจน์โดยตรงในผู้ป่วยที่ได้รับ imaging ทั่วไป
Biological Effects of Ionizing Radiation
Mechanism
Ionizing radiation
→ DNA
damage
→ Free
radical formation
→
Mutation หรือ cell death
ผลระยะยาวที่กังวลที่สุด
- Cancer
- Cataract
- Lifespan
shortening
Radiation-induced cancers ที่พบได้
- Leukemia
- Myeloma
- Thyroid
cancer
- Breast
cancer
- Lung
cancer
- Bone
cancer
- Skin
cancer
Radiosensitivity ของอวัยวะ
ไวต่อรังสีมาก
- Bone
marrow
- Lymphoid
tissue
- Gonads
- Thyroid
- Intestinal
epithelium
ไวน้อย
- Muscle
- Connective
tissue
ไวน้อยที่สุด
- Nervous
system
Linear No-Threshold (LNT) Model
โมเดลที่ใช้ทั่วโลก
แนวคิดคือ
ไม่มี dose ที่ปลอดภัย 100%
ทุก dose อาจเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งได้
แม้ความเสี่ยงจะน้อยมาก
จึงเกิดหลัก
ALARA
As Low As Reasonably Achievable
- ใช้ imaging เมื่อมีข้อบ่งชี้
- ใช้ dose ต่ำที่สุดที่ยังวินิจฉัยได้
Radiation Units ที่ควรรู้
|
Unit |
ความหมาย |
|
Gy (Gray) |
Absorbed dose |
|
Sv (Sievert) |
Biological effect |
|
mSv |
Effective dose ที่ใช้ทางคลินิก |
Natural Background Radiation
≈ 3 mSv/ปี
ใช้เป็น benchmark เปรียบเทียบการตรวจต่าง
ๆ
Effective Dose และ Risk
Threshold ที่ยังไม่พบความเสี่ยงชัดเจน
- Single
exposure <50 mSv
- Lifetime
cumulative <100 mSv
ยังไม่พบผลเสียทางสุขภาพที่พิสูจน์ได้
Risk estimate
1 Sv (1000 mSv)
→ เพิ่ม relative risk ของ fatal cancer ประมาณ 4–5%
CT Scan และ Cancer Risk
BEIR VII Model
10 mSv
(ประมาณ CT chest/abdomen/pelvis 1 ครั้ง)
→ มะเร็งเพิ่มประมาณ
1 ต่อ 1000 คน
อายุมีผลมาก
CT Abdomen อายุ 20 ปี
- ผู้หญิง: cancer risk ≈ 1/500
- ผู้ชาย: cancer risk ≈ 1/660
ความเสี่ยงลดลงตามอายุที่มากขึ้น
CT เป็นแหล่งรังสีหลัก
CT ให้ dose สูงกว่า plain
radiograph
ประมาณ
100–250 เท่า
ของ chest X-ray
CT ที่สร้าง collective dose มากที่สุด
1.
CT Abdomen/Pelvis
2.
CT Chest
3.
CT Head
4.
CT Pulmonary Angiography
Multiphasic CT
เช่น
- Triple-phase
liver CT
- CTA
with multiple phases
สามารถเพิ่ม dose
ได้ถึง 4 เท่า
เมื่อเทียบกับ single-phase CT
เด็กเป็นกลุ่มเสี่ยงสูงที่สุด
เหตุผล
- Cell
division เร็ว
- Organ
radiosensitivity สูง
- อายุยืน ทำให้มีเวลาพัฒนา cancer มากกว่า
Pediatric CT Risk
1-year-old child
Abdominal CT
→ fatal
cancer risk
≈ 1/550
Brain CT
→ fatal
cancer risk
≈ 1/1500
EPI-CT Study
Head CT ในเด็ก
เพิ่มความเสี่ยง
Brain cancer
ประมาณ
1 รายต่อ 10,000 คน
ในช่วง 5–15 ปีหลังตรวจ
Hematologic Malignancy
CT ในวัยเด็ก
สัมพันธ์กับ
- Leukemia
- Hematologic
malignancy
แบบ dose-response relationship
Pregnancy
ควรหลีกเลี่ยง ionizing radiation หากทำได้
พิจารณา
- Ultrasound
- MRI
ก่อน CT หรือ nuclear
medicine
โดยเฉพาะ trimester แรก
Shielding
ลด dose ได้จริง
Breast Shield
ลดได้
40–61%
Testicular Shield
ลดได้
87–96%
Thyroid Shield
ลดได้
31–57%
มีประโยชน์มากใน
- เด็ก
- Young
adults
Choosing Imaging Wisely
หลัก 3 ข้อ
1. Justification
ตรวจเมื่อมีข้อบ่งชี้จริง
2. Optimization
ใช้ protocol dose ต่ำสุด
(ALARA)
3. Limitation
หลีกเลี่ยง cumulative dose ที่ไม่จำเป็น
การอธิบายผู้ป่วย
เปรียบเทียบให้เข้าใจง่าย
|
Exposure |
Effective Dose |
|
Chest X-ray |
~0.02 mSv |
|
Transcontinental flight |
~0.02 mSv |
|
Natural background 1 ปี |
~3 mSv |
|
CT chest |
ใกล้เคียง background
radiation ~2 ปี |
(ค่าโดยประมาณ แตกต่างได้ตามเครื่องและ protocol)
Practical Pearls สำหรับแพทย์
Imaging ที่ไม่มี ionizing radiation
- Ultrasound
- MRI
Imaging ที่มี ionizing radiation
- X-ray
- CT
- Fluoroscopy
- Nuclear
medicine
- PET
High-Yield Pearls
- CT
คิดเป็น ~60% ของ medical
radiation exposure
- CT
ให้รังสีมากกว่า chest X-ray ประมาณ 100–250
เท่า
- Natural
background radiation ≈ 3 mSv/ปี
- 10
mSv ≈ เพิ่ม lifetime cancer risk ประมาณ 1/1000
- Children
มี radiosensitivity สูงที่สุด
- Pregnant
women ควรพิจารณา US/MRI ก่อน
- ALARA
= ใช้ dose ต่ำที่สุดที่ยังวินิจฉัยได้
- ประโยชน์ทางคลินิกของ CT ส่วนใหญ่ยังมากกว่าความเสี่ยงจากรังสีอย่างชัดเจน
- การตรวจที่ไม่จำเป็นเป็นสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงมากกว่าการกังวลเรื่องรังสีจากการตรวจที่มีข้อบ่งชี้ชัดเจน
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น