Elder Abuse, Neglect และ Self-Neglect
Elder abuse คือการกระทำหรือการละเลยโดยผู้ที่อยู่ในความสัมพันธ์ที่ผู้สูงอายุไว้วางใจ
(trust relationship) จนก่อให้เกิดหรือเสี่ยงต่อการเกิดอันตราย
ส่วน Self-neglect คือการที่ผู้สูงอายุไม่สามารถดูแลตนเองให้ได้รับการดูแลขั้นพื้นฐานอย่างเพียงพอ
ซึ่งเป็นปัญหาที่พบบ่อยและสัมพันธ์กับการเจ็บป่วยและการเสียชีวิตที่เพิ่มขึ้น
นิยามสำคัญ
Elder abuse
ประกอบด้วย
- Physical
abuse
- Sexual
abuse
- Psychological
/ Emotional abuse
- Neglect
- Financial
exploitation
โดยผู้กระทำเป็น
- ญาติ
- ผู้ดูแล
- บุคคลที่ผู้สูงอายุไว้วางใจ
Self-neglect
คือ
ผู้สูงอายุไม่สามารถดูแล
- สุขอนามัย
- อาหาร
- ยา
- ความปลอดภัย
- สิ่งแวดล้อม
ของตนเองได้อย่างเหมาะสม
หากผู้ป่วย มีความสามารถในการตัดสินใจ (capacity)
และเลือกที่จะใช้ชีวิตเช่นนั้นโดยสมัครใจ ต้องเคารพการตัดสินใจของผู้ป่วย
(intentional self-neglect)
Capacity for Self-care
ประกอบด้วย 2 ส่วน
1. Decisional capacity
สามารถ
- Communicate
a choice
- Understand
- Appreciate
consequences
- Reason
2. Executive capacity
สามารถ
นำการตัดสินใจนั้นไปปฏิบัติได้จริง
ผู้ป่วยอาจมี decisional capacity แต่ไม่มี executive capacity ได้ เช่น ผู้ป่วย dementia
ระยะแรกบางราย
Epidemiology
- Elder
abuse พบได้ประมาณ 10–16% ของผู้สูงอายุในหลายการศึกษา
- พบมากขึ้นในผู้ที่มี Dementia
- ผู้กระทำประมาณ 90% เป็นสมาชิกในครอบครัว โดยเฉพาะคู่สมรสหรือบุตร
- Self-neglect
เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของการส่งต่อหน่วยคุ้มครองผู้สูงอายุ
(APS ในสหรัฐอเมริกา)
ผลกระทบ
สัมพันธ์กับ
- Hospitalization
- Falls
- Pressure
injury
- Medication
nonadherence
- Malnutrition
- Depression
- Functional
decline
- Mortality
เพิ่มขึ้น
Self-neglect
เพิ่มความเสี่ยงเสียชีวิตอย่างชัดเจน
โดยเฉพาะในปีแรกหลังได้รับการวินิจฉัย
Risk Factors
ด้านผู้ป่วย
- Dementia
- Cognitive
impairment
- Depression
- Functional
dependence
- Poor
physical health
- Stroke
- Hip
fracture
- Social
isolation
- Low
income
ด้านผู้ดูแล
- Caregiver
burden
- Depression
- Substance
use disorder
- Mental
illness
- Financial
dependence on patient
ด้านสิ่งแวดล้อม
- Shared
living
- Family
conflict
- Poor
social support
- Institutional
understaffing
Warning Signs
History
ควรสงสัยเมื่อพบ
- Delay
in seeking care
- ประวัติไม่สอดคล้องกับการบาดเจ็บ
- ผู้ดูแลตอบแทนผู้ป่วยตลอด
- ผู้ป่วยกลัวผู้ดูแล
- มาพบแพทย์บ่อยด้วยการบาดเจ็บซ้ำ ๆ
Physical findings
ผิวหนัง
- Bruise
ตำแหน่งผิดปกติ
- Ligature
mark
- Burns
- Skin
tears
Fracture
สงสัยเมื่อพบ
- Facial
fracture
- Posterior
rib fracture
- Spiral
fracture
- Multiple
fractures หลายระยะ
Neglect
- Malnutrition
- Dehydration
- Poor
hygiene
- Dirty
clothing
- Poor
dentition
- Pressure
injury
- Fecal
impaction
Sexual abuse
- Genital
injury
- STI
- Vaginal/rectal
bleeding
- Bruising
บริเวณอวัยวะเพศหรือเต้านม
Financial Abuse
ควรสงสัยเมื่อพบ
- ไม่มีเงินซื้อยา
- ไม่มีเงินซื้ออาหาร
- จ่ายค่าสาธารณูปโภคไม่ได้
- โอนทรัพย์สินผิดปกติ
- เปลี่ยนผู้รับผลประโยชน์โดยไม่มีเหตุผล
- ญาติควบคุมบัญชีการเงินโดยไม่มีคำอธิบายที่เหมาะสม
Laboratory Clues
Dehydration
- Na
>145 mmol/L
- BUN/Cr
>20
- High
urine specific gravity
- Elevated
Hb
Malnutrition
- Albumin
ต่ำ
- Prealbumin
ต่ำ
- Transferrin
ต่ำ
- Lymphocyte
ต่ำ
Medical neglect
- HbA1c
สูง
- TSH สูง
ผลตรวจเหล่านี้ ไม่จำเพาะ แต่หากไม่สามารถอธิบายได้ด้วยโรคอื่น
ควรเพิ่มความสงสัยต่อการถูกละเลยหรือการดูแลที่ไม่เหมาะสม
การประเมิน
ซักประวัติ
ควรสัมภาษณ์
ผู้ป่วยตามลำพัง
เพื่อหลีกเลี่ยงการถูกข่มขู่จากผู้ดูแล
ถามเรื่อง
- Living
arrangement
- Caregiver
- Physical
abuse
- Emotional
abuse
- Neglect
- Financial
exploitation
Comprehensive Geriatric Assessment (CGA)
ควรประเมิน
- ADLs/IADLs
- Cognition
- Depression
- Mobility
- Nutrition
- Social
support
- Home
environment
- Capacity
การประเมินแบบองค์รวมช่วยเพิ่มการตรวจพบ elder
abuse และ self-neglect ได้
เมื่อสงสัย Elder Abuse
1.
ประเมินความปลอดภัยของผู้ป่วยก่อน
2.
รักษาการบาดเจ็บหรือภาวะฉุกเฉิน
3.
บันทึกประวัติและผลตรวจอย่างละเอียด
4.
ถ่ายภาพบาดแผล
(เมื่อเหมาะสมและได้รับอนุญาต)
5.
ประสาน Social worker
6.
แจ้งหน่วยงานคุ้มครองผู้สูงอายุหรือหน่วยงานตามกฎหมายของประเทศนั้น
ๆ
7.
หากมีอันตรายเฉียบพลัน
ให้แจ้งตำรวจทันที
Documentation
ควรบันทึก
- คำพูดของผู้ป่วย ตามคำพูดจริง (verbatim)
- ลักษณะบาดแผล
- ตำแหน่ง
- ขนาด
- สี
- จำนวน
- ความเห็นของผู้ดูแล
- ผลตรวจร่างกาย
- ภาพถ่าย (ถ้ามี)
หลีกเลี่ยงการใช้คำสรุป เช่น
"ถูกทำร้าย"
แต่ควรบันทึก
"ผู้ป่วยกล่าวว่า..." หรือ
"พบรอยฟกช้ำขนาด..."
การประเมิน Capacity
หากผู้ป่วยปฏิเสธความช่วยเหลือ
ต้องประเมิน
- Decisional
capacity
- Executive
capacity
หากไม่มีความสามารถเพียงพอ
อาจต้องพิจารณา
- Protective
services
- Guardianship
- ผู้แทนตามกฎหมาย
โดยใช้ มาตรการที่จำกัดสิทธิของผู้ป่วยน้อยที่สุด
(least restrictive alternative)
Diagnostic Approach
ผู้สูงอายุที่สงสัย Elder abuse
↓
History (แยกสัมภาษณ์ผู้ป่วย)
↓
Physical examination
↓
Medication review
↓
CGA (Function + Cognition + Mood + Social)
↓
ประเมิน Capacity
↓
Documentation
↓
รักษาปัญหาทางการแพทย์
↓
ประสาน Social worker / หน่วยงานคุ้มครอง
/ ตำรวจ (หากมีอันตรายเร่งด่วน)
Clinical Pearls
- Dementia,
Functional dependence, Depression และ Social
isolation เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของ Elder abuse
และ Self-neglect
- การสัมภาษณ์ผู้ป่วยตามลำพัง เป็นขั้นตอนสำคัญ
เพราะผู้ป่วยอาจไม่กล้าเปิดเผยเมื่อมีผู้ดูแลอยู่ด้วย
- Malnutrition,
Dehydration, Pressure injury, Poor hygiene และการขาดการรักษาโรคเรื้อรัง ควรทำให้นึกถึง Neglect หรือ Self-neglect
- ผู้ป่วยที่ปฏิเสธการช่วยเหลือ ไม่ใช่ทุกรายที่ต้องบังคับรักษา
ควรประเมินทั้ง Decisional capacity และ Executive
capacity ก่อนตัดสินใจ
- หน้าที่ของแพทย์คือ ระบุความสงสัย รักษาภาวะทางการแพทย์
บันทึกหลักฐานอย่างละเอียด และประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อคุ้มครองผู้สูงอายุ
โดยคำนึงถึงทั้ง ความปลอดภัยและสิทธิในการตัดสินใจของผู้ป่วย
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น