Rehabilitation in Older Adults
Disability คือภาวะที่ผู้สูงอายุมีข้อจำกัดในการทำกิจกรรมพื้นฐาน
(ADLs/IADLs) ซึ่งเกิดจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างโรค
ความบกพร่องของร่างกาย (impairment) และปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมหรือสังคม
เป้าหมายของ Geriatric rehabilitation คือการเพิ่มความสามารถในการดำรงชีวิต
(functional independence) และคุณภาพชีวิต
มากกว่าการรักษาโรคเพียงอย่างเดียว
หลักการสำคัญ
ผู้สูงอายุมี functional reserve ลดลง
จึงเกิด disability ได้จาก
- Infection
- Fall
- Hospitalization
- Minor
illness
ซึ่งในคนอายุน้อยอาจไม่ทำให้เกิดความพิการ
Disability ในผู้สูงอายุมีลักษณะ
- Dynamic
- เปลี่ยนแปลงได้
- ป้องกันและฟื้นฟูได้ หากได้รับการรักษาเร็ว
WHO ICF Model
Disability เกิดจากการปฏิสัมพันธ์ของ
- Health
condition
- Body
impairment
- Activity
limitation
- Participation
restriction
- Environmental
factors
- Personal
factors
ดังนั้น
การรักษาไม่ใช่เพียงรักษาโรค
แต่ต้องแก้ไขสิ่งแวดล้อมและปัจจัยทางสังคมร่วมด้วย
Approach to Disability Assessment
Step 1 Characterize disability
ประเมิน
- เริ่มเมื่อไร
- Acute
หรือ gradual
- Progression
- กระทบ ADLs/IADLs อย่างไร
- ผลต่อผู้ดูแล
ถามถึง
Compensatory strategies
เช่น
- Walker
- Cane
- Home
modification
- Family
support
Step 2 Identify impairments
ค้นหาความผิดปกติของ
- Musculoskeletal
- Cardiopulmonary
- Neurologic
- Sensory
- Nutrition
- Cognition
- Mood
ประเมิน
- ADLs
- IADLs
- Gait
- Mobility
- Executive
function
Step 3 Identify underlying diseases
พบบ่อย ได้แก่
- Arthritis
- Sarcopenia
- Heart
failure
- COPD
- Dementia
- Stroke
- Parkinson
disease
- Depression
- Anxiety
ตรวจเพิ่มเติมตามข้อบ่งชี้จากประวัติและการตรวจร่างกาย
เช่น CBC หรือ TSH เมื่อสงสัยภาวะโลหิตจางหรือไทรอยด์ผิดปกติ
Step 4 Identify contextual factors
ประเมิน
- Home
environment
- Social
support
- Financial
status
- Caregiver
- Community
resources
หากเป็นไปได้
Home visit
ให้ข้อมูลดีที่สุดเกี่ยวกับการใช้ชีวิตจริงของผู้ป่วย
Management Framework
มี 2 แนวทางหลัก
1. Improve Capacity
เพิ่มความสามารถของผู้ป่วย
ได้แก่
Medical treatment
- Heart
failure treatment
- Pain
control
- Depression
treatment
- Deprescribing
Surgery
เช่น
- Cataract
surgery
- Joint
replacement
Nutrition
- Protein
supplementation
- Weight
reduction (obesity)
- Nutritional
support
Exercise
- Aerobic
exercise
- Resistance
training
- Balance
training
- ROM
exercise
Assistive technology
- Hearing
aid
- Orthosis
- Prosthesis
2. Reduce Demand
ลดความยากของกิจกรรม
Environmental modification
- Grab
bars
- Handrails
- Ramp
- Improved
lighting
Assistive devices
- Cane
- Walker
- Raised
toilet seat
- Shower
chair
- Reacher
Human assistance
- Home
health
- Caregiver
- Assisted
living
- Meals
on Wheels
Adaptive training
- Energy
conservation
- Low
vision rehabilitation
- เทคนิคการทำกิจกรรมให้ใช้แรงน้อยลง
Integrated Rehabilitation
แนวคิดสำคัญ
ต้องทำทั้ง
Improve capacity
Reduce demand
พร้อมกัน
ตัวอย่าง
CAPABLE Program
ประกอบด้วย
- OT
- Nurse
- Home
modification
ช่วยลด
ADL disability
ประมาณ 30% และลดค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพในบางการศึกษา
Interprofessional Team
ทีมฟื้นฟูประกอบด้วย
- Physician
- Physical
therapist
- Occupational
therapist
- Nurse
- Dietitian
- Pharmacist
- Social
worker
เป้าหมายคือ
Patient-centered rehabilitation
Prevention of Disability
ประกอบด้วย 3 แนวทาง
1. Optimize Functional Reserve
- Exercise
- Nutrition
- Deprescribing
- Frailty
prevention
2. Prevent Common Triggers
ป้องกัน
- Falls
- Fracture
- Infection
- Stroke
- Cardiovascular
disease
ด้วย
- Vaccination
- Osteoporosis
screening
- BP
control
- Smoking
cessation
3. Early Intervention
หลัง
- Hospitalization
- Surgery
- Fall
ควรเริ่ม
Early mobilization
และส่งต่อ
PT/OT
โดยเร็วที่สุด
Rehabilitation ในโรคที่พบบ่อย
Stroke
หลักการสำคัญ
- ประเมินตั้งแต่ระยะเฉียบพลัน
- เริ่ม Early rehabilitation
- ประเมินก่อนจำหน่าย
- เลือกสถานที่ฟื้นฟูตามความสามารถในการทนต่อการรักษา
ผู้ที่ทนการฝึกได้
≥3 ชั่วโมง/วัน
เหมาะกับ
Intensive inpatient rehabilitation
หากทนไม่ได้
พิจารณา
- Skilled
nursing facility
- Home
health
- Outpatient
rehabilitation
ควรทำต่อเนื่องจนการฟื้นตัวเข้าสู่ระยะคงที่ (plateau)
Hip fracture
ควร
- เริ่ม PT ตั้งแต่ในโรงพยาบาล
- ฟื้นฟูต่อเนื่องหลังจำหน่าย
- ประเมิน Cognitive impairment
- ป้องกัน Malnutrition
- รักษา Frailty
ผู้ป่วยที่มีภาวะสมองเสื่อมก็ยังได้รับประโยชน์จากการฟื้นฟู
เพียงแต่ต้องปรับเป้าหมายและวิธีการให้เหมาะสม
Parkinson disease
เป้าหมาย
- ลด Deconditioning
- ใช้ Compensatory strategy
- Home
exercise program
การฟื้นฟูมักเน้นการรักษาเฉพาะปัญหา เช่น
การเดิน การทรงตัว หรือการพูด มากกว่าการคาดหวังให้การทำงานกลับสู่ปกติ
Osteoarthritis
การรักษาประกอบด้วย
- Exercise
- Weight
reduction
- Brace
- Orthosis
- Cane/Walker
- Pain
management
- PT/OT
ควรปรับโปรแกรมออกกำลังกายให้เหมาะกับโรคร่วม
เช่น ปัญหาการทรงตัว ภาวะสมองเสื่อม หรือโรคข้อหลายตำแหน่ง
Practical Rehabilitation Assessment
ประเมินทุกครั้ง
☐ ADLs
☐ IADLs
☐ Gait / Balance
☐ Strength
☐ Cognition
☐ Depression
☐ Nutrition
☐ Pain
☐ Vision / Hearing
☐ Home environment
☐ Caregiver support
☐ Rehabilitation goals
Clinical Pearls
- Disability
ในผู้สูงอายุมักเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน (multifactorial)
จึงควรค้นหาทั้งโรค ความบกพร่องของร่างกาย
และปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมหรือสังคม
- การฟื้นฟูควรดำเนิน ควบคู่กับการรักษาโรคต้นเหตุ โดยใช้หลัก Improve
Capacity + Reduce Demand
- Early
rehabilitation และ Early mobilization หลังการเจ็บป่วยเฉียบพลัน การผ่าตัด หรือการหกล้ม
ช่วยลดการสูญเสียสมรรถภาพและเพิ่มโอกาสกลับไปใช้ชีวิตเดิมได้
- การดูแลที่มีประสิทธิภาพต้องอาศัย Interprofessional team
และกำหนดเป้าหมายการฟื้นฟูร่วมกับผู้ป่วยและครอบครัว
- ความสำเร็จของการฟื้นฟูควรวัดจาก การกลับมาทำกิจกรรมที่ผู้ป่วยให้คุณค่า
(What Matters) และการเพิ่ม functional
independence มากกว่าการเปลี่ยนแปลงของตัวชี้วัดทางกายภาพเพียงอย่างเดียว
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น