Sleep Disorders in Older Adults
ปัญหาการนอนหลับในผู้สูงอายุพบได้บ่อย
แต่ต้องแยกให้ได้ว่าเป็น การเปลี่ยนแปลงตามวัย (normal aging),
primary sleep disorder หรือเกิดจาก โรคประจำตัว ยา
หรือพฤติกรรมการนอน โดย Excessive daytime sleepiness (EDS) ไม่ถือเป็นภาวะปกติของผู้สูงอายุ และควรได้รับการประเมินหาสาเหตุเสมอ
การประเมินผู้สูงอายุที่มีปัญหาการนอน
แยกสาเหตุออกเป็น 3 กลุ่ม
1.
Normal aging
2.
Primary sleep disorder
3.
Sleep disruption จาก
o Poor
sleep hygiene
o Medication
o Medical/Psychiatric
illness
History ที่ควรถาม
ควรถามทั้งผู้ป่วยและ bed partner หากมี
- Bedtime
- Sleep
latency
- จำนวนครั้งที่ตื่นกลางคืน
- Wake
time
- Snoring
- Witnessed
apnea
- Daytime
sleepiness
- Daytime
naps
- Medication
- Alcohol
- Caffeine
- Smoking
การใช้ Sleep diary ช่วยประเมินรูปแบบการนอนได้
Excessive Daytime Sleepiness (EDS)
EDS ไม่ใช่ผลตามธรรมชาติของอายุ
นิยาม
- เผลอหลับโดยไม่ตั้งใจเกือบทุกวัน
- ต่อเนื่อง ≥3 เดือน
- เกิดระหว่างกิจกรรมต่าง ๆ เช่น รับประทานอาหาร พูดคุย หรือแต่งตัว
สามารถใช้ Epworth Sleepiness Scale
(ESS)
- ESS
>10 สนับสนุนว่ามี sleep disorder มากกว่าการเปลี่ยนแปลงตามวัย
ควรส่งตรวจ Sleep Study เมื่อใด
ยังไม่จำเป็น
หาก
- อาการเล็กน้อย
- สอดคล้องกับ normal aging
ให้คำแนะนำเรื่อง sleep hygiene และติดตามอาการ
ควรตรวจ
เมื่อ
- EDS
- Cognitive
decline
- Functional
impairment
- สงสัย sleep apnea
- Primary
sleep disorder
การตรวจ
- Home
sleep test
- Polysomnography
(PSG)
ขึ้นกับข้อบ่งชี้
กลุ่มที่ควรมี Low Threshold ในการตรวจ Sleep Study
- Stroke
/ TIA
- Heart
failure
- Early
dementia
- Snoring
- Daytime
sleepiness
ผู้ป่วย stroke ควรใช้ In-laboratory
PSG มากกว่า Home study
การเปลี่ยนแปลงของการนอนตามวัย (Normal
Aging)
พบได้บ่อย
- หลับเร็ว ตื่นเร็ว (Advanced sleep phase)
- ตื่นกลางคืนบ่อย
- ระยะเวลานอนลดลง
- ง่วงกลางวันเพิ่มขึ้น
- งีบระหว่างวันง่ายขึ้น
แต่ ไม่ควรมี EDS ที่รุนแรงหรือกระทบการใช้ชีวิต
Primary Sleep Disorders ที่พบบ่อย
1.
Obstructive sleep apnea (OSA)
2.
Insomnia
3.
Circadian rhythm disorder
4.
REM behavior disorder
5.
Restless legs syndrome (RLS)
6.
Periodic limb movement disorder (PLMD)
Sleep Apnea ในผู้สูงอายุ
พบมากขึ้นตามอายุ
- OSA พบมากกว่า CSA
- พบร่วมกับ
- Heart
failure
- COPD
- Cardiovascular
disease
Sedatives และ alcohol ทำให้
OSA รุนแรงขึ้น
ผลเสียของ Untreated OSA
สัมพันธ์กับ
- Ischemic
stroke
- Cognitive
impairment
- Dementia
- Heart
failure
ในผู้สูงอายุ
หลักฐานเรื่อง
- Hypertension
- CAD
- Mortality
ยังไม่ชัดเจนเท่าคนวัยกลางคน
ลักษณะอาการของ OSA ในผู้สูงอายุ
อาการเหมือนผู้ใหญ่ทั่วไป ได้แก่
- Snoring
- Witnessed
apnea
- Daytime
sleepiness
แต่อาจมาด้วย
- Cognitive
decline
- Nocturia
- Memory
impairment
ซึ่งอาจดีขึ้นหลังรักษา OSA
การรักษา OSA
หลักการเหมือนผู้ใหญ่ทั่วไป
- Weight
management
- PAP
(CPAP/BiPAP)
- Oral
appliance
- Surgery
(เฉพาะราย)
แต่ผู้สูงอายุมักรักษายากกว่าเนื่องจาก
- ตื่นกลางคืนบ่อย
- ฟันปลอม/ไม่มีฟัน ทำให้หน้ากากหรือ oral appliance ใช้ยาก
- โรคร่วมมาก
- ต้องใช้เวลาสอนการใช้เครื่อง PAP มากขึ้น
ประโยชน์ของ CPAP
ช่วย
- ลด daytime sleepiness
- เพิ่มบางด้านของ quality of life
- อาจช่วยด้าน
- Memory
- Executive
function
- Verbal
learning
อาจลด
- Stroke
- Cardiovascular
events
- Mortality
แต่ผลลัพธ์ขึ้นกับ adherence เป็นสำคัญ
ทางเลือกอื่น
หากใช้ PAP ไม่ได้
- Oral
appliance (ต้องมีฟันเพียงพอ)
- Upper
airway surgery
- Hypoglossal
nerve stimulation
ข้อมูลในผู้สูงอายุยังมีจำกัด แต่ hypoglossal
nerve stimulation อาจเป็นทางเลือกในผู้ป่วยที่เหมาะสม
Insomnia ในผู้สูงอายุ
มักสัมพันธ์กับ
- Chronic
pain
- Nocturia
- Depression
- Anxiety
- Dementia
- Bereavement
การรักษา
- Cognitive
Behavioral Therapy for Insomnia (CBT-I) เป็น first-line
- ใช้ยานอนหลับอย่างระมัดระวัง
เนื่องจากเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้มและภาวะสับสน
Sleep Hygiene
ควรแนะนำผู้ป่วยทุกคน
- นอนและตื่นเวลาเดิมทุกวัน
- หลีกเลี่ยงอยู่บนเตียงนานเกินจำเป็น
- ลดงีบกลางวัน (>20–30 นาที)
- หลีกเลี่ยงคาเฟอีน แอลกอฮอล์ และนิโคตินช่วงเย็น
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
- ลดแสง เสียง และสิ่งรบกวนในห้องนอน
ยาที่ทำให้นอนผิดปกติ
ควรทบทวนยาเสมอ
ยาที่พบบ่อย
- Opioids
- Benzodiazepines
- Beta-blockers
- Antidepressants
- Diuretics
- Donepezil
(ฝันร้าย)
พิจารณาปรับขนาดยา เปลี่ยนเวลาให้ยา
หรือเปลี่ยนชนิดยาเมื่อเหมาะสม
โรคที่ทำให้นอนผิดปกติ
ควรค้นหาและรักษา
- Heart
failure
- COPD
- Depression
- Anxiety
- Dementia
- GERD
- Neuromuscular
disease
- CKD
- Iron
deficiency (RLS)
Algorithm การประเมินผู้สูงอายุที่มีปัญหาการนอน
1.
ซักประวัติการนอนและพฤติกรรมการนอน
2.
แยก Normal aging vs Sleep
disorder
3.
ประเมิน EDS (ESS)
4.
ทบทวนยาและโรคร่วม
5.
ตรวจ CBC, chemistry และ TSH หากสงสัยโรคทางกาย
6.
ส่ง Sleep study เมื่อสงสัย OSA หรือ primary sleep disorder
7.
เริ่มรักษาตามสาเหตุ (CBT-I,
CPAP, ปรับยา หรือรักษาโรคร่วม)
Clinical Pearls
- EDS
ไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงตามวัย หากผู้สูงอายุง่วงมากผิดปกติ
ต้องค้นหา sleep disorder หรือโรคร่วมเสมอ
- ผู้สูงอายุที่มี stroke, heart failure, dementia หรือมีอาการกรนร่วมกับง่วงกลางวัน ควรมี low
threshold ในการส่งตรวจ polysomnography
- OSA
ในผู้สูงอายุอาจแสดงด้วย cognitive decline หรือ nocturia มากกว่าการง่วงเพียงอย่างเดียว
- CPAP
ยังคงเป็น first-line treatment และอาจช่วยปรับปรุงอาการง่วง
ความจำ และลดความเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมองในผู้ป่วยที่มี OSA
- ในผู้สูงอายุที่มี insomnia ควรให้ความสำคัญกับ
CBT-I และการปรับ sleep hygiene มากกว่าการใช้ยานอนหลับ
เนื่องจากยาหลายชนิดเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม ภาวะสับสน และผลข้างเคียงอื่น
ๆ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น