วันเสาร์ที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2569

Pediculosis

Pediculosis

Pediculosis capitis

INTRODUCTION

Pediculosis capitis คือการติดเชื้อจาก Pediculus humanus capitis พบได้บ่อย โดยเฉพาะในเด็ก เกิดจากการสัมผัสศีรษะโดยตรง ไม่เกี่ยวกับสุขอนามัยหรือฐานะทางสังคม

EPIDEMIOLOGY

  • พบทั่วโลก ทุก socioeconomic status
  • พบบ่อยในเด็กวัยเรียน
  • ไม่มีความสัมพันธ์กับสัตว์เลี้ยง

LIFE CYCLE (สำคัญต่อการวางแผนรักษา)

  • ตัวเมียวางไข่ 7–10 ฟอง/วัน
  • ไข่ (nit) ฟักใน ~8 วัน → nymph → โตเต็มวัยในอีก ~8 วัน
  • ตัวเต็มวัยอยู่ได้นอก host ~48–55 ชม.

TRANSMISSION

  • Head-to-head contact = กลไกหลัก
  • ไม่กระโดด ไม่บิน
  • การติดผ่านหมวก หมอน หวี → ความเสี่ยงต่ำมาก

CLINICAL MANIFESTATIONS

  • Pruritus จาก allergic reaction ต่อ saliva
    • infestation ครั้งแรก อาจคันช้าถึง 4–6 สัปดาห์
  • พบ excoriation บริเวณ scalp, postauricular, neck
  • อาจมี secondary bacterial infection และ cervical lymphadenopathy

DIAGNOSIS

Gold standard: พบ live lice

  • Wet combing / fine-toothed nit comb (0.2 mm) → sensitivity สูงกว่า visual inspection
  • Nit ที่ติดแน่นกับ hair shaft (ไม่เลื่อน)

จุดสำคัญ

  • พบ nit อย่างเดียว ≠ active infestation
  • Nit ที่อยู่ > 6.5 mm จาก scalp → มักไม่ viable
  • ≥5 nits ใกล้ scalp เพิ่ม risk conversion แต่ยัง overdiagnosis ได้

DIFFERENTIAL DIAGNOSIS

  • Hair casts (pseudonits) → เลื่อนตามเส้นผมได้
  • White/Black piedra → fungal concretions
    • White: Trichosporon
    • Black: Piedraia hortae
  • Seborrheic dermatitis, atopic dermatitis

TREATMENT PRINCIPLES

  • ยืนยันว่ามี live lice ก่อนรักษา
  • Nit-only (โดยเฉพาะไกล scalp) → ไม่จำเป็นต้องรักษา
  • เลือกยาตาม อายุ, safety, cost, resistance pattern

FIRST-LINE TREATMENT (Topical)

Pyrethroids (low resistance areas)

  • Permethrin 1%, pyrethrins + piperonyl butoxide
  • ทาซ้ำ day 9–10
  • ใช้ได้ตั้งแต่ 2 เดือนขึ้นไป

Alternative / Resistant cases

  • Malathion 0.5%
    • ทิ้งไว้ 8–12 ชม., flammable, กลิ่นแรง
    • ห้ามใช้ <2 ปี
  • Spinosad 0.9%
    • ประสิทธิภาพสูง, ovicidal
    • ใช้ ≥6 เดือน
  • Topical ivermectin 0.5%
    • Single application, ovicidal functional effect
    • ใช้ ≥6 เดือน

❌ Lindane: ไม่แนะนำ (neurotoxicity, resistance)

WET COMBING (Non-pharmacologic)

  • ทางเลือกใน infants หรือไม่ต้องการยา
  • ต้องทำซ้ำทุก 3–4 วัน นานหลายสัปดาห์
  • efficacy แปรผัน และใช้เวลานาน

REFRACTORY CASES

  • สาเหตุพบบ่อย: ใช้ยาไม่ถูกต้อง, reinfestation
  • เปลี่ยน topical agent ที่ต่างกลุ่ม
  • Oral ivermectin
    • 200 mcg/kg PO ×1 → repeat 7 วัน
    • หลีกเลี่ยงใน pregnancy, เด็ก <15 kg

OTHER / LIMITED-USE OPTIONS

  • Dimethicone: efficacy ดี (ยุโรป), flammable
  • TMP-SMX + permethrin: reserve resistant cases
  • Essential oils, home remedies → ไม่แนะนำ
  • Shaving hair, electric comb, heated air → หลักฐานจำกัด

RETURN TO SCHOOL

  • ❌ No exclusion policy
  • รักษาได้ทันที ไม่จำเป็นต้องรอ nit clearance

HOUSEHOLD & ENVIRONMENT

  • ตรวจและรักษา bedmates
  • ซักเสื้อผ้า/ผ้าปูที่ใช้ใน 48 ชม. ก่อนรักษา
    • ≥130°F หรือ high-heat dryer
  • ไม่แนะนำ environmental insecticide spray

KEY CLINICAL PEARLS

  • Live lice = treat | Nit only = usually no
  • Resistance ต่อ pyrethroid สูงในหลายพื้นที่
  • Ovicidal activity ลด need for retreatment
  • Overdiagnosis → anxiety สูง ต้องสื่อสารและ reassurance

Pediculosis corporis (Body lice)

INTRODUCTION

Pediculosis corporis เป็น infestation จาก Pediculus humanus humanus (human body louse) ซึ่ง อาศัยอยู่ในเสื้อผ้า/ตะเข็บเสื้อผ้า เป็นหลัก (ไม่ใช่อยู่บนผิวหนัง/เส้นผมเหมือน head/pubic lice) และมาดูดเลือดที่ผิวหนังเป็นช่วง ๆ ผู้ป่วยมักมาด้วย widespread pruritus โดยเด่นที่ลำตัว

ORGANISM & KEY BIOLOGY

  • ขนาด ~2–4 mm คล้าย head louse แต่ใหญ่กว่าเล็กน้อย
  • วางไข่ (nits) ที่ clothing seams
  • อยู่รอดนอก host ได้ประมาณ ≤3 วัน หากไม่มี blood meal

RISK FACTORS / WHO TO SUSPECT

  • สัมพันธ์กับ poverty, crowding, limited hygiene access
  • ในประเทศทรัพยากรสูง: พบบ่อยใน people experiencing homelessness (โดยเฉพาะไม่มีที่อาบน้ำ/ซักผ้า)
  • การนอนร่วมกัน/ใช้เสื้อผ้าหรือผ้าปูร่วมกันเพิ่มโอกาสแพร่

CLINICAL MANIFESTATIONS

1) Pruritus

  • อาจมากหรือบางรายแทบไม่มีอาการ
  • เชื่อว่าเกิดจาก inflammatory/allergic response ต่อ louse saliva

2) Skin findings (มักกระจุกตามแนวเสื้อผ้าสัมผัส)

  • Linear excoriations, papules/wheals จาก bite
  • Post-inflammatory hyperpigmentation, lichenification (เรื้อรัง)
  • มักเด่นที่ waistline, axillary folds, trunk/neck

3) Associated findings

  • พบร่วมกับ scabies, pediculosis capitis/pubic lice, flea bites ได้
  • ประเมิน secondary bacterial infection เสมอ

COMPLICATIONS (สำคัญกว่า head lice)

A) Secondary skin infection

  • impetiginization, staph infection จากเกา/แผลถลอก

B) Vector-borne disease transmission

Body louse เป็น vector ของโรคระบบได้ ควรนึกถึงในกลุ่มเสี่ยง/มีไข้

  • Epidemic typhus — Rickettsia prowazekii
  • Trench fever / chronic bacteremia / endocarditis — Bartonella quintana
  • Louse-borne relapsing fever — Borrelia recurrentis

ถ้ามี fever, headache, rash, systemic symptoms ในคนที่เสี่ยง → ควรพิจารณา workup โรคที่ louse-borne และประสาน ID ตามบริบท

DIAGNOSIS

ยืนยันโดยพบ louse หรือ nits ใน “เสื้อผ้า”

  • ตรวจ clothing seams เป็นหลัก (มักเห็นด้วยตาเปล่า แต่ใช้ magnifying lens ช่วย)
  • บางครั้งอาจเห็นตัวบนผิวหนังขณะคลาน/ดูดเลือด (พบได้น้อยกว่า)

DIFFERENTIAL DIAGNOSIS (pruritus ทั่วตัว)

  • Scabies (ดู burrows + distribution classic; ใช้ dermoscopy/skin scraping ได้)
  • Atopic/contact dermatitis
  • Systemic/psychiatric/neurologic causes of pruritus
  • อาจ coexist ได้ → อย่าหยุดแค่ diagnosis เดียวถ้า pattern ไม่ลงตัว

MANAGEMENT (หัวใจคือ “กำจัดในเสื้อผ้า”)

หลักการใหญ่

Hygiene + clothing/linen decontamination = mainstay

  • ส่วนใหญ่ ไม่ต้องใช้ pediculicide ถ้าไม่พบ lice/nits บนร่างกาย/ขน

1) Eradication from clothing/linen

  • เปลี่ยนเป็น ชุดสะอาดทั้งชุด ทันที
  • เสื้อผ้า/ผ้าปู/ผ้าเช็ดตัวที่ใช้ในช่วงก่อนหน้า →
    • ซักน้ำร้อนอย่างน้อย ≥130°F (54.4°C) แล้วอบร้อน
    • หรือ dry clean
    • หรือทิ้ง
  • รีดผ้าโดยเน้น ตะเข็บ ช่วยฆ่าได้
  • แนวทางเชิงปฏิบัติ: ซัก/เปลี่ยนเสื้อผ้าอย่างน้อยสัปดาห์ละ 1 ครั้ง เพื่อหยุดวงจร

2) Skin cleansing

  • อาบน้ำให้สะอาด เพื่อลดตัวที่กำลังดูดเลือดบนผิว และลดการย้ายไปชุดใหม่

3) Symptomatic treatment

  • pruritus หลังเริ่ม decontamination: ใช้ low–medium potency topical corticosteroid ชั่วคราว (เช่น bid 2–5 วัน ตามรอยโรค)
  • รักษา secondary bacterial infection ตามมาตรฐาน (impetigo/cellulitis)

WHEN TO ADD PEDICULICIDE

กรณีพิเศษ: พบ lice/nits “บนตัว/ขน”

  • พิจารณา topical pediculicide ทาทั่วตัว (ยกเว้นหน้า) + hygiene measures
  • ตัวเลือก (แนวเดียวกับ head lice):
    • Permethrin 1% lotion ทาทั่วตัว 10 นาทีแล้วล้าง (แนวทางที่ใช้บ่อย)
    • หรือแนว scabies regimen (permethrin 5% 8–10 ชม.) ในบาง practice
    • Malathion / spinosad / topical ivermectin เป็นทางเลือก
  • ❌ Lindane ห้ามใช้ (toxicity สูง)

REFRACTORY / COMMUNITY-LEVEL NOTES

  • สาเหตุล้มเหลวหลัก: กลับไปใช้ชุดเดิม / ไม่มีช่องทางซักผ้าอาบน้ำ / reinfestation ในชุมชน
  • Oral ivermectin และ permethrin-impregnated clothing: มีข้อมูลว่า “ลดชั่วคราว” และเสี่ยงดัน resistance → ไม่ใช่มาตรฐาน routine
  • ชุมชนที่ prevalence สูง + เสี่ยงโรคที่เป็น vector: อาจต้องร่วมกับ public health interventions (screening/จัดระบบซักผ้า/แจกชุด/จัดสถานที่อาบน้ำ)

PRACTICAL PEARLS

  • จุดต่างจาก head lice: อยู่ที่เสื้อผ้า และ เป็น vector ของ systemic infection
  • “รักษาด้วยยา” อย่างเดียวมักไม่หายถ้า ไม่จัดการเสื้อผ้า/ที่นอน
  • ในกลุ่ม homeless/ขาด hygiene access → ต้องเน้น social/ระบบบริการ ควบคู่กับการรักษาทางการแพทย์

Pediculosis pubis / Pediculosis ciliaris

INTRODUCTION

  • เกิดจาก Phthirus pubis (crab louse)
  • Pediculosis pubis มักเป็น sexually transmitted
  • อาจลุกลามไปบริเวณที่มี terminal hair อื่น ๆ (perianal, axilla, chest, thighs)
  • Pediculosis ciliaris = ติดที่ขนตา/ขอบตา (phthiriasis palpebrarum) พบในผู้ใหญ่ร่วมกับ pubic lice หรือเป็น isolated ในเด็ก

ORGANISM & LIFE CYCLE

  • ตัวเต็มวัยขนาด ~0.8–1.2 mm มี “claw” คล้ายปูสำหรับเกาะขน
  • ตัวเมียวางไข่ได้ ~≤3 ฟอง/วัน
  • Nit ฟัก ~6–8 วัน
  • อายุรวม ~3–4 สัปดาห์

TRANSMISSION

  • Sexual contact เป็นหลัก
  • Fomites (เสื้อผ้า/ผ้าเช็ดตัว/ผ้าปู) เป็นไปได้แต่พบไม่บ่อย
  • “ติดจาก toilet seat” โอกาสต่ำมาก
  • เด็กที่เป็น pediculosis ciliaris: มักได้จาก close contact/แชร์ของใช้กับผู้ใหญ่ที่มี infestation แต่ ต้องพิจารณา sexual abuse ตามบริบท (โดยเฉพาะถ้าไม่มีแหล่งสัมผัสชัดเจน)

EPIDEMIOLOGY (Pearl)

  • พบทั่วโลก พบบ่อยในวัยรุ่น/วัยหนุ่มสาว
  • แนวโน้ม incidence ลดลงในบางพื้นที่ (มีสมมติฐานเกี่ยวกับ pubic hair removal)

CLINICAL MANIFESTATIONS

Pediculosis pubis

  • อาการหลัก: pruritus บริเวณ pubic/perineal/perianal
  • ตรวจพบ:
    • nits ติดแน่นที่โคนขน (เห็นเป็นจุดเล็ก ๆ)
    • lice (บางครั้งเห็นยากถ้าไม่ได้เพิ่งกินเลือด)
  • อาจมี:
    • maculae ceruleae (ปื้นสีฟ้าอมเทา 0.5–1 cm) จาก prolonged infestation
    • crusts / rust-colored flecks (fecal material)
    • small blood stains ที่กางเกงใน
    • inguinal lymphadenopathy (บางราย)

Pediculosis ciliaris

  • eye irritation, itching, foreign body sensation
  • ขนตาแดง/มี crusting และ conjunctivitis พบบ่อย (มัก bilateral)
  • เด็กอาจขยี้ตาเรื้อรัง, อาจลามคิ้ว
  • อาจมี preauricular/submental LAD

DIAGNOSIS

ยืนยันโดยพบ lice หรือ nits

  • ตรวจด้วยตาเปล่าได้ แต่อาจต้องใช้
    • magnification, microscopy ของ hair shaft
    • dermoscopy ช่วย confirm in vivo
  • ใน ciliaris ต้อง “ตั้งใจหา nits” ไม่งั้นมักถูกวินิจฉัยเป็น conjunctivitis/blepharitis

DIFFERENTIAL DIAGNOSIS

Pubic/axillary hair disorders

  • Trichomycosis axillaris (trichobacteriosis): corynebacteria concretions; Gram stain ช่วย
  • White piedra: KOH พบ hyphae
  • Scabies: คัน/รอยเกาได้ แต่ ไม่เห็น nits และ mite ไม่เห็นด้วยตาเปล่า

Eyelid disorders

  • bacterial conjunctivitis
  • allergic/contact dermatitis
  • seborrheic blepharitis / rosacea blepharitis

clue = เห็น nits/lice ที่ lash line

ADDITIONAL EVALUATION (สำคัญ)

  • ผู้ป่วย pediculosis pubis: ควรทำ sexual history และ screening for other STIs ตามความเสี่ยง
  • เด็กที่เป็น pubic lice หรือ ciliaris: พิจารณา sexual abuse evaluation แบบ case-by-case (ร่วมกับกุมาร/นิติเวช/สังคมสงเคราะห์ตามระบบ)

MANAGEMENT

A) Pediculosis pubis — First-line

Topical pediculicide + nit removal

  • Permethrin 1% หรือ pyrethrins + piperonyl butoxide
  • วิธีใช้แบบ practical:

1.       ผิว เย็นและแห้ง ก่อนทา (ลด absorption)

2.       ทาให้ครอบคลุมบริเวณสงสัยทั้งหมด (pubic + perianal + proximal thighs ± trunk/axilla)

3.       ทิ้งไว้ 10 นาที แล้วล้างออก

4.       เอา nits ออกด้วย fingernails / nit comb / tweezers เท่าที่ทำได้

5.       ใส่ชุดชั้นใน/เสื้อผ้าสะอาดหลังทำ

Retreatment

  • หลักคิด: ไข่ฟัก 6–8 วัน → ต้องฆ่าตัวที่เพิ่งฟัก
  • แนวทางใช้งานได้จริง:
    • ประเมินวันที่ 9–10 แล้ว retreat ถ้ายังเห็น live lice
    • หาก follow-up ยาก → ให้ทำ ซ้ำที่ day 9–10 แบบ routine

B) Alternative therapies (ใช้เมื่อ failure/refractory หรือไม่เหมาะกับ first-line)

  • Malathion 0.5% ทิ้งไว้ 8–12 ชม. (กลิ่น/flammable/ใช้เวลานาน)
  • Oral ivermectin 200 mcg/kg PO แล้วซ้ำ 7 วัน
    • หลีกเลี่ยงใน pregnancy/lactation และเด็ก <15 kg

โดยทั่วไป “drug resistance” ของ P. pubis รายงานน้อยกว่า head lice

C) Pediculosis ciliaris — First-line (ต้องกันตา)

หลีกเลี่ยงการทา pediculicide ใกล้ตาเป็น routine

  • Manual removal ของ lice/nits (ใช้ forceps/nit comb) เป็นหลัก
  • ถ้าต้องเสริม: ophthalmic-grade petrolatum ทาขอบตา 2–4 ครั้ง/วัน × 10 วัน
    • มักเหมาะในเด็ก

Alternative (เฉพาะกรณีทำ manual removal ไม่ได้/ดื้อ)

  • รายงาน case-based: oral ivermectin, topical agents แบบป้องกันตาอย่างเข้มงวด (เสี่ยง irritation/ocular injury) → ควรทำร่วมกับ ophthalmology

CONTACTS & ENVIRONMENT

Sexual partners

  • ตรวจ/รักษา partners ในปัจจุบัน และย้อนหลัง ถึง ~3 เดือนก่อนมีอาการ
  • งดเพศสัมพันธ์จนกว่าจะรักษาและตรวจยืนยันว่าไม่มี live lice

Environment

  • ซักเสื้อผ้า/ผ้าปู/ผ้าเช็ดตัวที่ใช้ใน 2–3 วันก่อนรักษา
    • hot wash + hot dryer (≥130°F) หรือ dry clean
  • ของที่ซักไม่ได้: ใส่ถุงปิดสนิท อย่างน้อย 72 ชม. (ปลอดภัยขึ้นถ้า 2 สัปดาห์)
  • ❌ ไม่ต้อง fumigation บ้าน

FOLLOW-UP / FAILURE WORKUP (สั้น ๆ)

  • ตรวจยืนยันว่า “ไม่มี live lice”
  • ถ้ายังพบหลัง 2 รอบ:
    • เช็ก adherence/coverage area/เวลาทิ้งยา
    • เช็ก reinfestation จาก partner
    • พิจารณา alternative regimen
ที่
ป้ายกำกับ:

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น

สมัครสมาชิก: ส่งความคิดเห็น (Atom)