Gastrin
Gastrin เป็นฮอร์โมนหลักที่ควบคุมการหลั่งกรดในกระเพาะอาหาร
และเป็น hormonal regulator ที่สำคัญที่สุดของ gastric
acid secretion โดยเฉพาะหลังรับประทานอาหารโปรตีน
แหล่งสร้าง Gastrin
สร้างจาก G cells
ตำแหน่งหลัก
- Gastric
antrum (ส่วนใหญ่ที่สุด)
พบน้อยใน
- Duodenum
- Jejunum
- Ileum
- Pancreas
นอกจากนี้ยังตรวจพบใน
- Brain
- Adrenal
gland
- Respiratory
tract
- Reproductive
organs
แต่บทบาทยังไม่ชัดเจน
Molecular Forms
สร้างจาก precursor
Preprogastrin
↓
Progastrin
↓
Active gastrin
รูปแบบสำคัญ
- G-17
(Little gastrin)
- G-34
(Big gastrin)
ทั้งสองมี biologic activity เท่ากัน
ส่วนที่สำคัญที่สุดคือ
C-terminal tetrapeptide
(Tyr-Met-Asp-Phe-NH₂)
ซึ่งเป็นส่วนที่ทำให้เกิดฤทธิ์ทางชีวภาพทั้งหมด
การควบคุมการหลั่ง Gastrin
Stimulators
1. Protein/Amino acids ★
กระตุ้นมากที่สุด
โดย
- Direct
stimulation ของ G cell
- ผ่าน vagus nerve
2. Gastric distension
การขยายตัวของกระเพาะ
→ vagal
activation
→ gastrin ↑
3. Gastrin-releasing peptide (GRP)
Vagus nerve ไม่ได้กระตุ้น G cell ด้วย ACh โดยตรง
แต่ใช้
GRP เป็น neurotransmitter หลัก
กระตุ้น G cell ให้หลั่ง gastrin
4. Hypercalcemia
Calcium กระตุ้น G cell ผ่าน
Calcium-sensing receptor
พบได้ใน
- Hyperparathyroidism
- MEN1
syndrome
Inhibitors
1. Gastric acid (low pH)
ตัวควบคุมสำคัญที่สุด
เมื่อ gastric pH ต่ำ
→
Somatostatin ↑
→ Gastrin ↓
Negative feedback loop
2. Somatostatin (D cell)
ยับยั้ง
- G
cell
- ECL (Enterochromaffin-like)
cell
- Parietal
cell
จึงเป็น brake หลักของ acid
secretion
Gastrin Receptor
Gastrin ออกฤทธิ์ผ่าน
CCK2 receptor (CCK-B receptor)
อยู่ที่
- ECL
cell
- Parietal
cell
- Brain
- Pancreatic
islet cell
มี affinity ต่อ
- Gastrin
- CCK
ใกล้เคียงกัน
กลไกการกระตุ้นกรด
Cell สำคัญ 4 ชนิด
G cell
สร้าง Gastrin
ECL cell
สร้าง Histamine
D cell
สร้าง Somatostatin
Parietal cell
สร้าง HCl
Pathway หลัก
Protein meal
↓
Gastrin ↑
↓
CCK2 receptor บน ECL cell
↓
Histamine ↑
↓
H2 receptor บน parietal cell
↓
HCl ↑
ดังนั้น
Gastrin กระตุ้น acid secretion ส่วนใหญ่ผ่าน ECL cell และ Histamine
ไม่ใช่ผ่าน parietal cell โดยตรง
Physiologic Actions
1. Gastric acid secretion ★
หน้าที่หลักที่สุด
โดยเฉพาะหลังรับประทานอาหารโปรตีน
2. Gastric mucosal growth
Gastrin เป็น
Trophic hormone ของ gastric mucosa
ทำให้
- Parietal
cell hyperplasia
- Gastric
hypertrophy
พบชัดใน
- Zollinger-Ellison
syndrome
3. Pepsinogen secretion
กระตุ้น chief cell
→
pepsinogen ↑
4. Endocrine effects
อาจมีผลต่อ
- Islet
cell growth
- Insulin
secretion
แต่ยังไม่ชัดเจนทางคลินิก
Hypergastrinemia
ควรคิดร่วมกับ
Gastric acid production สูงหรือต่ำ
Hypergastrinemia + Low acid
พบบ่อยที่สุด
PPI use ★
สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในปัจจุบัน
PPI
↓
Acid ↓
↓
pH สูง
↓
Gastrin ↑
Chronic atrophic gastritis
เช่น
- Pernicious
anemia
- Autoimmune
gastritis
Parietal cell destruction
↓
Achlorhydria
↓
Gastrin ↑↑↑
H. pylori gastritis
โดยเฉพาะ antral-predominant gastritis
Gastrin ↑
เล็กน้อยถึงปานกลาง
Renal failure
ลด gastrin clearance
→
Hypergastrinemia
Hypergastrinemia + High acid
Zollinger-Ellison syndrome ★
เกิดจาก
Zollinger-Ellison Syndrome
Gastrinoma
↓
Gastrin ↑
↓
Acid ↑↑↑
ลักษณะเด่น
- Refractory
ulcer
- Multiple
ulcers
- Distal
duodenal ulcer
- Chronic
diarrhea
ค่า gastrin มัก
150–1000 pg/mL
บางราย >1000 pg/mL
Hypergastrinemia จาก PPI
เมื่อใช้ PPI นาน
เกิด
- ECL
cell hyperplasia
- Rebound
acid hypersecretion หลังหยุดยา
เป็นสาเหตุที่ผู้ป่วยหลายราย
หยุด PPI แล้วแสบท้องมากกว่าเดิม
จึงกลับไปใช้ยาอีกครั้ง
Gastrin กับมะเร็ง
Gastrin มีฤทธิ์
- Mitogenic
- Anti-apoptotic
- Proliferative
จึงมีความกังวลเรื่อง
Gastric carcinoid
โดยเฉพาะ
- Long-term
hypergastrinemia
- Atrophic
gastritis
- MEN1
Gastric adenocarcinoma
Colon cancer
Pancreatic cancer
อย่างไรก็ตาม
ยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่า hypergastrinemia
เพียงอย่างเดียวทำให้เกิดมะเร็งในคนทั่วไป
Clinical Applications
Pentagastrin
เป็น gastrin analog
ใช้กระตุ้น
- Gastric
acid secretion
- Calcitonin
secretion
เคยใช้ในการวินิจฉัย
- Medullary
thyroid carcinoma
ปัจจุบันใช้น้อยลง
High-Yield Summary
Gastrin สร้างจาก
- G
cell ที่ gastric antrum
กระตุ้นโดย
- Protein/amino
acids
- Vagal
stimulation (GRP)
- Gastric
distension
- Hypercalcemia
ยับยั้งโดย
- Low
gastric pH
- Somatostatin
Receptor
- CCK2
receptor
หน้าที่สำคัญ
1.
กระตุ้น gastric acid
secretion
2.
กระตุ้น ECL cell → Histamine
3.
เพิ่ม parietal cell mass
4.
เพิ่ม pepsinogen secretion
Hypergastrinemia ที่พบบ่อย
- PPI
use
- Atrophic
gastritis/pernicious anemia
- H.
pylori gastritis
- Renal
failure
Hypergastrinemia + Acid สูง
→ นึกถึง Zollinger-Ellison Syndrome
Gastrin สูงมาก (>1000 pg/mL)
นึกถึง
- Gastrinoma
- Pernicious
anemia/autoimmune atrophic gastritis ก่อนเสมอ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น