Hepatocellular Carcinoma (HCC): Epidemiology & Risk Factors
Hepatocellular carcinoma (HCC) เป็น primary
liver cancer ที่พบบ่อยที่สุด (~75%) โดยส่วนใหญ่เกิดในผู้ป่วย
chronic liver disease, โดยเฉพาะ cirrhosis
และ chronic hepatitis B virus (HBV) infection
Epidemiology
- เป็นมะเร็งที่พบมากเป็นอันดับ 6 ของโลก
- เป็นสาเหตุการเสียชีวิตจากมะเร็งอันดับ 3
- Five-year
survival เพียงประมาณ 22%
- 72% ของผู้ป่วยอยู่ในเอเชีย โดยเฉพาะจีนและมองโกเลีย
- พบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิงประมาณ 3:1
Major risk factors
1. Cirrhosis (สำคัญที่สุด)
พบ cirrhosis ใน
>80% ของผู้ป่วย HCC
ไม่ว่าจะเกิดจากสาเหตุใด
- Viral
hepatitis
- Alcohol
- MASLD/MASH
- Hemochromatosis
ฯลฯ
ผู้ป่วย cirrhosis
- Lifetime
risk ประมาณ 1 ใน 3
- Annual
incidence ประมาณ 2%/ปี
Viral hepatitis
Hepatitis B virus (HBV)
เป็นสาเหตุ HCC ที่สำคัญที่สุดทั่วโลก
จุดเด่น
สามารถเกิด HCC ได้แม้ไม่มี
cirrhosis
ปัจจัยเสี่ยงเพิ่ม ได้แก่
- Cirrhosis
- HBV
DNA สูง
- HBeAg
positive
- HBsAg
>1000 IU/mL
- Genotype
C
- Male
- Coinfection
(HCV, HDV)
- Family
history
- Alcohol
- Smoking
- อายุมาก
- ติดเชื้อตั้งแต่อายุน้อย
แม้ HBsAg จะหายแล้ว
ความเสี่ยง HCC ยังสูงกว่าประชากรทั่วไป
Hepatitis C virus (HCV)
HCC
แทบทั้งหมดเกิดในผู้ที่มี
- Advanced
fibrosis
- Cirrhosis
ความเสี่ยง
ประมาณ
1–4% ต่อปี
หลังเกิด cirrhosis
ปัจจัยเสี่ยงร่วม
- Genotype
1b
- HBV/HIV
coinfection
- Alcohol
- Smoking
- Diabetes
- Obesity
Hepatitis D virus (HDV)
เพิ่มความเสี่ยง HCC
มากกว่า HBV เพียงอย่างเดียว
โดยเฉพาะผู้ที่มี viremia
Environmental toxins
Aflatoxin B1
พบใน
- Corn
- Peanuts
- Grain
โดยเฉพาะในแอฟริกาและเอเชีย
เพิ่มความเสี่ยง HCC อย่างมาก
โดยเฉพาะร่วมกับ HBV และสัมพันธ์กับ p53 mutation
Betel nut
เป็นปัจจัยเสี่ยงของ
- Cirrhosis
- HCC
Iron overload
เช่น
- Chronic
transfusion
เพิ่มความเสี่ยง HCC ผ่านการเกิด
cirrhosis
Contaminated water
เช่น
Microcystin จาก blue-green algae
อาจเพิ่มความเสี่ยง HCC
Lifestyle factors
Alcohol
เป็นสาเหตุสำคัญของ cirrhosis
และเพิ่มความเสี่ยง HCC
โดยเฉพาะร่วมกับ
- HBV
- HCV
- Diabetes
- Obesity
Smoking
เพิ่มความเสี่ยง HCC
ผู้ที่สูบบุหรี่ >25 มวน/วัน
เสี่ยงเพิ่มประมาณ 55%
หลังหยุดสูบนาน >30 ปี
ความเสี่ยงใกล้เคียงคนไม่สูบ
Sugar-sweetened beverages
ดื่มเป็นประจำ
สัมพันธ์กับความเสี่ยง HCC สูงขึ้น
Metabolic factors
MASLD / MASH
ปัจจุบันเป็น
หนึ่งในสาเหตุที่เพิ่มขึ้นเร็วที่สุดของ HCC
โดยเฉพาะในประเทศตะวันตก
- MASH
cirrhosis → HCC ≈1–2%/ปี
- MASLD
ที่ไม่มี cirrhosis ก็เกิด HCC ได้ แต่พบไม่บ่อย
Diabetes mellitus
เพิ่มความเสี่ยงประมาณ
2 เท่า
แต่อาจสัมพันธ์กับ obesity และ MASLD ร่วมด้วย
Obesity
เพิ่มความเสี่ยง HCC
ประมาณ
RR ≈1.9
สัมพันธ์กับ
- Insulin
resistance
- MASLD
- Chronic
inflammation
Genetic disorders
โรคที่เพิ่มความเสี่ยง HCC ได้แก่
- Hereditary
hemochromatosis
- Alpha-1
antitrypsin deficiency
- Acute
intermittent porphyria
- Porphyria
cutanea tarda
Protective factors
1. HBV vaccination
ลด HBV infection
↓
ลด HCC ได้อย่างชัดเจน
2. Antiviral therapy
HBV
ลดความเสี่ยง HCC
ประมาณ
50–60%
แต่
ไม่สามารถกำจัดความเสี่ยงได้ทั้งหมด
HCV
DAA (Direct-Acting Antivirals) ที่ทำให้เกิด
SVR (Sustained Virologic Response)
↓
ลด HCC อย่างมาก
แต่ผู้ที่มี cirrhosis
ยังต้อง surveillance ต่อไป
Medications
Statins
Observational studies
พบว่าอาจลด HCC
แต่
ยังไม่แนะนำใช้เพื่อ chemoprevention เพียงอย่างเดียว
Aspirin
การใช้ระยะยาว
สัมพันธ์กับ
- ลด HCC
- ลด liver-related mortality
แต่
ต้องชั่งกับความเสี่ยงเลือดออก
และยังไม่มีหลักฐานจาก RCT เพียงพอสำหรับการใช้เพื่อป้องกัน HCC
โดยเฉพาะ
Metformin
Observational studies
พบว่าลด HCC
แต่ยังไม่มีข้อแนะนำให้ใช้เพื่อป้องกันมะเร็งโดยเฉพาะ
Lifestyle ที่อาจลดความเสี่ยง
ข้อมูลเชิงสังเกตพบว่าปัจจัยต่อไปนี้สัมพันธ์กับความเสี่ยง
HCC ที่ลดลง
- Coffee
- Fish
- Omega-3
- Vegetables
- Physical
activity
- Bariatric
surgery ในผู้ป่วยอ้วนร่วมกับ MASH
Risk summary
|
ความเสี่ยง |
HCC |
|
Cirrhosis |
★★★★★ |
|
Chronic HBV |
★★★★★ (เกิดได้แม้ไม่มี
cirrhosis) |
|
Chronic HCV |
★★★★☆ (ส่วนใหญ่เกิดเมื่อมี
cirrhosis) |
|
Alcohol-associated cirrhosis |
★★★★☆ |
|
MASH cirrhosis |
★★★★☆ |
|
Diabetes |
★★☆☆☆ |
|
Obesity |
★★☆☆☆ |
|
Aflatoxin |
★★★☆☆ |
|
Hereditary hemochromatosis |
★★★★☆ |
Pearls สำหรับแพทย์
- Cirrhosis
เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่สุดของ HCC ไม่ว่าจะเกิดจากสาเหตุใด
- HBV
เป็นข้อยกเว้นสำคัญ เพราะสามารถเกิด HCC
ได้แม้ยังไม่มี cirrhosis
- HCV-related
HCC มักเกิดหลังมี advanced fibrosis หรือ cirrhosis
- MASLD/MASH
กำลังกลายเป็นสาเหตุสำคัญของ HCC ในหลายประเทศ
เนื่องจากความชุกของโรคอ้วนและเบาหวานที่เพิ่มขึ้น
- การป้องกัน HCC ที่มีหลักฐานชัดเจนที่สุด
ได้แก่ HBV vaccination, การรักษา HBV/HCV
ด้วยยาต้านไวรัส, การลดการดื่มแอลกอฮอล์,
การควบคุมน้ำหนัก และการเฝ้าระวังผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงด้วย ultrasound
± AFP ทุก 6 เดือน ตามแนวทางที่เหมาะสม
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น