วันอาทิตย์ที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2569

Iron Deficiency: Determining the Cause

Iron Deficiency: Determining the Cause

อ้างอิงจากบทความต้นฉบับ

หลักสำคัญ

การวินิจฉัย Iron deficiency ไม่จบที่การให้ธาตุเหล็ก แต่ต้องค้นหาสาเหตุของ iron deficiency ทุกครั้ง

เพราะ

  • อาจมีโรคร้ายแรงซ่อนอยู่ (เช่น colorectal cancer)
  • Iron deficiency จะกลับมาเป็นซ้ำหากไม่แก้สาเหตุ
  • บางสาเหตุต้องรักษาเฉพาะโรค

สาเหตุของ Iron Deficiency

แบ่งเป็น 3 กลุ่มใหญ่

1. Blood loss ⭐⭐⭐ (พบบ่อยที่สุด)

โดยเฉพาะในประเทศพัฒนาแล้ว

GI blood loss

พบบ่อยที่สุดในผู้ชายและหญิงวัยหมดประจำเดือน

สาเหตุ

  • Colorectal cancer
  • Gastric cancer
  • Gastric ulcer
  • Gastritis
  • Angiodysplasia
  • Telangiectasia
  • Inflammatory bowel disease

Gynecologic blood loss

  • Heavy menstrual bleeding
  • Uterine fibroid
  • Adenomyosis
  • Pregnancy
  • Delivery

อื่น ๆ

  • Hematuria
  • Hemoptysis
  • Frequent blood donation
  • Hemodialysis
  • Chronic hemolysis with hemosiderinuria
  • Hookworm infection
  • Endurance athletics

2. Reduced Iron Absorption

Autoimmune gastritis

ลักษณะเด่น

  • Anti-parietal cell antibody
  • Iron deficiency ก่อน B12 deficiency ได้

Celiac disease

กลไก

  • Duodenal injury
  • Malabsorption
  • Inflammation

ควรสงสัยเมื่อ

  • Iron deficiency ไม่ทราบสาเหตุ
  • ไม่ตอบสนองต่อ oral iron

H. pylori infection

ทำให้

  • Iron absorption ลดลง
  • Oral iron response แย่ลง

พบบ่อยกว่าที่คิด

Bariatric surgery

โดยเฉพาะ

  • Roux-en-Y gastric bypass
  • Biliopancreatic diversion

เพราะ bypass duodenum

Medications

PPI

H2 blocker

Antacid

อาจลด iron absorption

แต่

❗ ไม่ควรสรุปว่าเป็นสาเหตุจนกว่าจะ exclude GI bleeding และ malabsorption อื่นก่อน

3. Reduced Dietary Intake

พบไม่บ่อยในผู้ใหญ่

กลุ่มเสี่ยง

  • Vegan
  • Vegetarian
  • Poor nutrition
  • Resource-limited settings

อาหารที่ลด iron absorption

  • Tea
  • Coffee
  • Red wine
  • Calcium-rich foods
  • Phytates

แต่อย่ารีบด่วนสรุปว่าเป็นสาเหตุหลักโดยไม่ค้นหา bleeding source

High-Yield Blood Loss Numbers

Menstruation

เสีย iron

≈25 mg/cycle

Blood donation

1 unit blood

≈225-250 mg iron

Pregnancy

เสีย iron

≈1000 mg

Hemodialysis

เสีย iron

≈2000 mg/year

History Taking Checklist

Menstrual history

ถาม

  • จำนวน pad/day
  • Duration
  • Clots
  • Flooding

GI symptoms

  • Melena
  • Hematochezia
  • Hematemesis
  • Dyspepsia
  • Diarrhea
  • Weight loss

Bleeding symptoms

  • Epistaxis
  • Hematuria
  • Hemoptysis

Past history

  • Bariatric surgery
  • CKD
  • Dialysis
  • Bleeding disorders
  • GI disease

Medication review

  • Aspirin
  • NSAIDs
  • Anticoagulants
  • PPI
  • H2 blockers

Lifestyle

  • Blood donation
  • Marathon running
  • Military training
  • Vegan diet
  • Excessive tea drinking

Family history

  • Early colorectal cancer
  • Celiac disease
  • Von Willebrand disease
  • HHT
  • Bleeding disorders

Endoscopy: Who Should Be Investigated?

ผู้ชาย

Iron deficiency ± anemia

→ GI evaluation ควรทำเกือบทุกราย

Bidirectional endoscopy

  • EGD
  • Colonoscopy

หญิงวัยหมดประจำเดือน

แนวทางเหมือนผู้ชาย

หญิงก่อนหมดประจำเดือน

ถ้ามี

  • Heavy menstrual bleeding ชัดเจน
  • อายุ <40 ปี
  • ไม่มี GI symptoms

อาจยังไม่ต้อง endoscopy ทันที

ควรพิจารณา endoscopy ถ้ามี

  • อายุ ≥40 ปี
  • Weight loss
  • Bowel habit change
  • Family history CRC
  • Iron deficiency ไม่ดีขึ้นหลังรักษาประจำเดือนมาก

Iron Deficiency Without Anemia

(Nonaemic Iron Deficiency)

ยังมีความเสี่ยง GI pathology

แนวทางโดยสรุป

อายุ ≥40-45 ปี

→ พิจารณา endoscopy

แม้ยังไม่มี anemia

GI Cancer Risk

ในผู้ชายและหญิงวัยหมดประจำเดือน

กลุ่ม

GI cancer

No ID

0.2%

ID without anemia

1%

IDA

6%

ดังนั้น

Iron deficiency เพียงอย่างเดียวก็เพิ่มความเสี่ยง GI malignancy

เมื่อ Iron Deficiency ไม่ตอบสนองต่อ Oral Iron

คิดถึง

Non-adherence

Continued bleeding

Celiac disease

H. pylori

Autoimmune gastritis

Bariatric surgery

Ongoing inflammation

IRIDA (rare)

Iron-Refractory Iron Deficiency Anemia (IRIDA)

สาเหตุ

TMPRSS6 mutation

ลักษณะ

  • Severe microcytosis
  • TSAT ต่ำ
  • Oral iron ไม่ตอบสนอง
  • IV iron ตอบสนองบางส่วน

วินิจฉัยหลัง exclude

  • Celiac disease
  • H. pylori
  • Autoimmune gastritis
  • ACD

Practical Approach

Step 1

Confirm iron deficiency

  • Ferritin <30 ng/mL
  • TSAT <20%

Step 2

ถามหาสาเหตุ

  • Menstrual loss
  • GI symptoms
  • Blood donation
  • Pregnancy
  • Drugs
  • Diet

Step 3

Treat iron deficiency

  • Oral or IV iron

Step 4

ค้นหา bleeding source

โดยเฉพาะ

  • Male
  • Postmenopausal female
  • Age >40–45 yr
  • Recurrent ID
  • Unexplained ID

Step 5

ถ้าไม่พบสาเหตุ

ประเมิน

  • Celiac disease
  • H. pylori
  • Autoimmune gastritis
  • Bariatric surgery
  • Rare disorders (IRIDA)

Clinical Pearls

  • ในผู้ใหญ่ สาเหตุของ iron deficiency คือ blood loss จนกว่าจะพิสูจน์ได้ว่าไม่ใช่
  • Ferritin ต่ำ ไม่ใช่ diagnosis สุดท้าย แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการค้นหาสาเหตุ
  • ผู้ชายและหญิงวัยหมดประจำเดือนที่มี iron deficiency ต้องคิดถึง GI malignancy เสมอ
  • Heavy menstrual bleeding ไม่ได้ตัดโอกาส GI pathology
  • H. pylori, celiac disease และ autoimmune gastritis เป็นสาเหตุสำคัญของ iron deficiency ที่มักถูกมองข้าม
  • Iron deficiency ที่ไม่ตอบสนองต่อ oral iron ต้องประเมิน malabsorption และ ongoing blood loss
  • การรักษาที่ถูกต้อง = Iron replacement + Treatment of underlying cause

 

ที่
ป้ายกำกับ:

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น

สมัครสมาชิก: ส่งความคิดเห็น (Atom)