วันอังคารที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2569

Microbiology: Anaerobes overview

Microbiology: Anaerobes overview

เมื่อเรียน

  • Gram-positive cocci
  • Gram-negative bacilli
  • Gram-negative cocci

แล้ว กลุ่มที่นักศึกษาแพทย์มักสับสนมากที่สุดคือ

Anaerobes

เพราะไม่ได้แบ่งตาม Gram stain หรือรูปร่าง

แต่แบ่งตาม

ความสามารถในการใช้ออกซิเจน


Concept สำคัญที่สุด

ถ้าจำได้เพียงประโยคเดียว

Anaerobes คือเชื้อที่ชอบอยู่ในบริเวณที่ออกซิเจนต่ำ และมักก่อโรคเมื่อ normal barrier ถูกทำลาย


เชื้อแบ่งตามการใช้ออกซิเจน

Aerobe

ต้องการ O2

 

Facultative anaerobe

มีหรือไม่มี O2 ก็ได้

 

Anaerobe

ไม่ชอบ O2


ทำไมออกซิเจนถึงฆ่า Anaerobes ได้

เชื้อส่วนใหญ่มีเอนไซม์

  • Catalase
  • Superoxide dismutase

ใช้กำจัด free radicals


Anaerobes หลายชนิดไม่มี

ดังนั้น

O2

 

Reactive oxygen species

 

Cell damage

 

Death


Anaerobes อยู่ที่ไหนตามธรรมชาติ

คำตอบสำคัญมาก

เชื้อพวกนี้ไม่ได้มาจากสิ่งแวดล้อมเป็นหลัก

แต่เป็น

Normal flora ของร่างกาย


3 แหล่งใหญ่

ช่องปาก

Mouth

 

Anaerobes จำนวนมาก


ลำไส้

Colon

 

Anaerobes มากที่สุดในร่างกาย


Female genital tract


Concept ที่ต้องเข้าใจ

Anaerobes ไม่ค่อยก่อโรคในคนปกติ

แต่เมื่อ barrier แตก

จะเกิดโรคทันที


ตัวอย่าง

ฟันผุ

Oral flora

 

Dental infection

 

Abscess


ไส้ติ่งแตก

Colon flora

 

Peritoneum

 

Peritonitis


Anaerobes ที่สำคัญ

จริง ๆ มีหลายร้อยชนิด

แต่ที่ควรรู้มีไม่กี่ตัว


1. Bacteroides

ตัวสำคัญที่สุด

โดยเฉพาะ

Bacteroides fragilis


Habitat

Colon


Clinical importance

เชื้อ anaerobe ที่พบบ่อยที่สุดในการติดเชื้อช่องท้อง


พบใน

  • Appendicitis rupture
  • Diverticulitis
  • Peritonitis
  • Intra-abdominal abscess

จุดเด่น

มี capsule

จึงสร้าง abscess ได้เก่ง


Clinical pearl

Intra-abdominal abscess

คิดถึง

Bacteroides fragilis

เสมอ


2. Prevotella และ Fusobacterium

อยู่ใน

  • Mouth
  • Oropharynx

ก่อโรค

  • Dental abscess
  • Periodontal disease
  • Aspiration pneumonia

Fusobacterium necrophorum

สำคัญมากในคนอายุน้อย


ทำให้

Lemierre syndrome

Pharyngitis

 

Internal jugular vein thrombosis

 

Septic emboli


3. Clostridium

ต่างจาก anaerobe ตัวอื่น

เพราะอยู่ในสิ่งแวดล้อมด้วย


จุดเด่น

สร้าง spore

Stress

 

Spore

 

Survive


Clostridium perfringens

ก่อ

Gas gangrene


Pathogenesis

Trauma

 

Deep tissue injury

 

Low oxygen

 

Clostridium growth

 

Myonecrosis


Clostridium tetani

ก่อ

Tetanus


เชื้อไม่ได้ทำลายเนื้อเยื่อมาก

แต่ toxin อันตราย


Tetanospasmin

ยับยั้ง

  • GABA
  • Glycine

กล้ามเนื้อเกร็ง


Clostridium botulinum

ก่อ

Botulism


Botulinum toxin

ยับยั้ง acetylcholine

Flaccid paralysis


Clostridioides difficile

(เดิมชื่อ Clostridium difficile)


พบใน colon


ปกติ flora อื่นคอยกดไว้


เมื่อให้ antibiotic

Antibiotic

 

Normal flora ลด

 

C. difficile โต

 

Toxin

 

Colitis


Pseudomembranous colitis

โรคคลาสสิก


Pathogenesis ของ Anaerobic Infection

กลไกเกิดโรคคล้ายกันเกือบทั้งหมด


Step 1

Normal flora


Step 2

Barrier injury


Step 3

Anaerobes หลุดเข้าลึก


Step 4

Low oxygen environment


Step 5

Abscess formation


ภาพรวม

Normal flora

     

Barrier breakdown

     

Low oxygen tissue

     

Anaerobic growth

     

Abscess


ทำไม Anaerobes ชอบสร้าง Abscess

เพราะ

1.       ออกซิเจนต่ำ

2.       Neutrophil ใช้ออกซิเจนจนยิ่งต่ำ

3.       เชื้อเจริญได้ดี


จึงเกิดวงจร

Infection

 

Inflammation

 

Low oxygen

 

More anaerobes

 

Abscess


Anaerobes และ Aspiration Pneumonia

เรื่องนี้ออกสอบบ่อย


เมื่อสำลัก

Oral anaerobes

 

Lung

 

Aspiration pneumonia


พบใน

  • Alcoholism
  • Stroke
  • Dementia
  • Reduced consciousness

Clue ที่บอกว่าอาจเป็น Anaerobe

1. หนอง

Abscess

 

Anaerobes ?


2. กลิ่นเหม็น

Foul-smelling discharge


3. เนื้อตาย

Necrosis


4. Gas ในเนื้อเยื่อ

Gas-forming infection


5. Infection ใกล้ mucosal surface

  • Mouth
  • GI tract
  • Female genital tract

เปรียบเทียบเชื้อสำคัญ

Organism

Habitat

Disease

Bacteroides fragilis

Colon

Intra-abdominal abscess

Prevotella

Mouth

Dental abscess

Fusobacterium

Oropharynx

Lemierre syndrome

C. perfringens

Soil/GI

Gas gangrene

C. tetani

Soil

Tetanus

C. botulinum

Soil/Food

Botulism

C. difficile

Colon

Antibiotic-associated colitis


Framework สำหรับนักศึกษาแพทย์

ให้คิดเป็น 2 กลุ่ม

Anaerobes

    

     ├── Normal flora anaerobes

          

           ├─ Bacteroides

           ├─ Prevotella

           └─ Fusobacterium

    

     └── Clostridia

           

            ├─ Perfringens

            ├─ Tetani

            ├─ Botulinum

            └─ Difficile


Clinical Approach

Brain abscess

คิด

Oral anaerobes


Lung abscess

คิด

Aspiration

+

Anaerobes


Ruptured appendix

คิด

Bacteroides fragilis


Crepitus + muscle necrosis

คิด

Clostridium perfringens


Lockjaw

คิด

Tetanus


Descending paralysis

คิด

Botulism


Diarrhea หลัง antibiotic

คิด

C. difficile


Mind Map สรุป

Anaerobes

├── Oral flora

      ├─ Prevotella

      └─ Fusobacterium

├── Colon flora

      └─ Bacteroides fragilis

├── Abscess formation

      ├─ Brain abscess

      ├─ Lung abscess

      └─ Intra-abdominal abscess

└── Clostridia

       ├─ C. perfringens Gas gangrene

       ├─ C. tetani Tetanus

       ├─ C. botulinum Botulism

       └─ C. difficile Colitis

สรุปจำง่ายที่สุด

ให้จำประโยคนี้

Anaerobes คือเชื้อประจำช่องปากและลำไส้ที่ชอบบริเวณออกซิเจนต่ำ เมื่อ barrier ถูกทำลายจะก่อ abscess, necrosis และ foul-smelling infection ส่วน Clostridia เป็นกลุ่มพิเศษที่สร้าง toxin รุนแรงได้

ถ้าเข้าใจประโยคนี้ จะเชื่อมโยงโรคส่วนใหญ่ของ anaerobes ได้เกือบทั้งหมดก่อนลงรายละเอียดเชิงลึกในแต่ละชนิดต่อไป

 

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น