Vitamin D: Overview
Vitamin D เป็นวิตามินที่ละลายในไขมัน
มีบทบาทสำคัญในการควบคุม calcium-phosphate homeostasis, การดูดซึมแคลเซียมจากลำไส้ และการสร้างกระดูก ภาวะขาดวิตามินดีทำให้เกิด rickets
ในเด็ก, osteomalacia ในเด็กและผู้ใหญ่,
และเป็นปัจจัยเสี่ยงของ osteoporosis และ fractures
โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ
Vitamin D metabolism
แหล่งของ Vitamin D
1. ผิวหนัง (Major natural source)
UVB
↓
7-dehydrocholesterol
↓
Vitamin D₃ (cholecalciferol)
2. อาหาร
พบมากใน
- Fatty
fish
- Fortified
milk
- Infant
formula
- Breakfast
cereals
Activation
Vitamin D ยังไม่ active
ต้องเปลี่ยน 2 ขั้น
Liver
Vitamin D
↓
25-hydroxyvitamin D (25OHD, calcidiol)
- Storage
form
- Half-life
2–3 สัปดาห์
- Best
marker ของ vitamin D status
Kidney
25OHD
↓
1,25-dihydroxyvitamin D (calcitriol)
- Active
hormone
- Half-life
4–6 ชั่วโมง
การควบคุมการสร้าง Calcitriol
กระตุ้น
- ↑ PTH
- ↓ Calcium
- ↓ Phosphate
ยับยั้ง
- FGF23
- Calcitriol
(negative feedback)
หน้าที่ของ Vitamin D
Calcium homeostasis
- ↑ Intestinal calcium
absorption ⭐
- ↑ Phosphate absorption
- ↓ PTH secretion
- ช่วย osteoblast function
- ทำให้ PTH กระตุ้น osteoclast ได้เมื่อจำเป็น
จึงมีบทบาทสำคัญต่อ
- Bone
mineralization
- Bone
remodeling
Laboratory
Best test
✅ 25-hydroxyvitamin D (25OHD)
เพราะ
- เป็น circulating form
- Half-life
ยาว
- สะท้อน vitamin D stores ได้ดีที่สุด
ส่วน 1,25(OH)₂D
ไม่เหมาะใช้คัดกรองภาวะขาดวิตามินดี เนื่องจากระดับถูกควบคุมโดย
PTH และมักยังปกติหรือสูงในระยะแรกของการขาดวิตามินดี
Vitamin D deficiency
เกิดได้จาก 4 กลไกหลัก
1. Reduced availability
- รับประทานน้อย
- ขาดแดด
- Fat
malabsorption
2. Liver disease
สร้าง 25OHD ไม่ได้
3. Kidney disease
สร้าง calcitriol ไม่ได้
4. End-organ resistance
Vitamin D receptor defect
Pathophysiology
Vitamin D deficiency
↓
↓
Calcium absorption
↓
↓
Phosphate absorption
↓
Secondary hyperparathyroidism
↓
Phosphaturia
↓
Bone demineralization
↓
- Rickets
- Osteomalacia
ผู้ที่เสี่ยงต่อการขาด Vitamin D
- ผู้สูงอายุ
- ผู้ที่อยู่ในบ้าน
- ผู้พิการ
- ผิวคล้ำ
- อยู่ละติจูดสูง
- ฤดูหนาว
- Malabsorption
- Chronic
liver disease
- CKD
- ผู้ใช้ glucocorticoids
- ผู้ใช้ยากันชักบางชนิด
Recommended intake
ความต้องการวิตามินดีขึ้นกับ
- อายุ
- Sun
exposure
- โรคร่วม
- ยาที่ใช้
ผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น ผู้ที่มี malabsorption,
metabolic bone disease หรือได้รับ glucocorticoids
อาจต้องการวิตามินดีมากกว่าค่า Recommended Dietary
Allowance (RDA)
Vitamin D toxicity
สาเหตุหลัก
- รับประทาน vitamin D มากเกิน
- Prescription
error
- Manufacturing
error
ไม่เกิดจากการตากแดด
เพราะผิวหนังเปลี่ยน vitamin D ส่วนเกินเป็น inactive metabolites ได้
Clinical features ของ Vitamin D
intoxication
เกิดจาก hypercalcemia
อาการเฉียบพลัน
- Polyuria
- Polydipsia
- Confusion
- Vomiting
- Muscle
weakness
อาการเรื้อรัง
- Nephrocalcinosis
- Bone
pain
- Bone
demineralization
Clinical Pearls
- 25OHD
เป็นตัวชี้วัดที่ดีที่สุดของ vitamin D status ส่วน 1,25(OH)₂D ไม่ควรใช้ประเมินภาวะขาดวิตามินดี
- Vitamin
D ต้องผ่านการเปลี่ยนรูปที่ตับและไต จึงจะเป็นฮอร์โมนที่ออกฤทธิ์ได้
- PTH
และ hypophosphatemia กระตุ้นการสร้าง calcitriol
ขณะที่ FGF23 และ calcitriol
ยับยั้งการสร้าง
- ภาวะขาดวิตามินดีทำให้เกิด secondary hyperparathyroidism นำไปสู่ phosphaturia และ bone
demineralization
- การได้รับแสงแดดเพียงอย่างเดียวไม่ทำให้เกิด vitamin D
toxicity เนื่องจากมีกลไกควบคุมการสร้างวิตามินดีที่ผิวหนัง
- Vitamin
D toxicity เกือบทั้งหมดเกิดจากการได้รับวิตามินดีจากยา/อาหารเสริมมากเกินไป
และแสดงอาการจากภาวะ hypercalcemia
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น