วันศุกร์ที่ 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2569

Osteoporosis in Postmenopausal Women: Diagnosis, Evaluation

Osteoporosis in Postmenopausal Women: Diagnosis, Evaluation

ความหมาย

Osteoporosis คือภาวะที่มี

  • Bone mass ลดลง
  • Microarchitecture ของกระดูกผิดปกติ
  • Bone strength ลดลง
  • ความเสี่ยงกระดูกหักเพิ่มขึ้น

Bone strength ไม่ได้ขึ้นกับ BMD เพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นกับ

  • Bone turnover
  • Bone geometry
  • Bone quality
  • Microarchitecture

Clinical Manifestations

Osteoporosis ไม่มีอาการจนกว่าจะเกิดกระดูกหัก

ผู้ป่วยที่มีอาการปวดเมื่อยโดยไม่มี fracture มักไม่ได้เกิดจาก osteoporosis โดยตรง

Fragility Fracture ที่พบบ่อย

Vertebral fracture

  • พบบ่อยที่สุด
  • ประมาณ 2 ใน 3 ไม่มีอาการ
  • มักพบจาก Chest หรือ Abdominal X-ray โดยบังเอิญ

Hip fracture

พบได้ประมาณ

  • หญิง 15%
  • ชาย 5%

เมื่ออายุ 80 ปี

Distal radius (Colles fracture)

พบบ่อยในหญิงหลังหมดประจำเดือน

Diagnostic Criteria

สามารถวินิจฉัย Osteoporosis ได้เมื่อมีข้อใดข้อหนึ่ง

1. DXA

T-score ≤ -2.5

ที่ตำแหน่งใดก็ได้

2. Fragility fracture

โดยเฉพาะ

  • Hip
  • Vertebral fracture

ไม่จำเป็นต้องรอ DXA

หรือ

Fragility fracture ของ

  • Distal radius
  • Humerus
  • Pelvis

ร่วมกับ

Osteopenia

(T-score ระหว่าง -1 ถึง -2.5)

3. High fracture risk

เช่น

FRAX

  • Major osteoporotic fracture ≥20%

หรือ

  • Hip fracture ≥3%

(เกณฑ์ที่ใช้ในสหรัฐอเมริกา)

Fragility Fracture

หมายถึง

กระดูกหักจากแรงกระแทกเล็กน้อย เช่น

  • ล้มจากท่ายืน
  • Trauma เล็กน้อย

ตำแหน่งที่ถือว่าเป็น Fragility fracture

  • Spine
  • Hip
  • Distal radius
  • Humerus
  • Pelvis
  • Rib

ไม่รวม

  • Skull
  • Cervical spine
  • Hand
  • Foot
  • Ankle
  • Stress fracture

Bone Mineral Density (BMD)

Gold standard

Dual-energy X-ray absorptiometry (DXA)

ใช้ทั้ง

  • Diagnosis
  • Monitoring

การแปลผล DXA

T-score

เปรียบเทียบกับ

Young adult

T-score

ความหมาย

≥ -1

Normal

-1 ถึง > -2.5

Osteopenia (Low bone mass)

≤ -2.5

Osteoporosis

Z-score

เปรียบเทียบกับ

Age-matched population

Z-score ≤ -2

ถือว่า

Below expected range for age

ควรค้นหา

Secondary osteoporosis

เช่น

  • Glucocorticoid
  • Alcoholism
  • Endocrine disease

ใครใช้ T-score

ใช้ใน

  • Postmenopausal women
  • Men ≥50 ปี

ใครใช้ Z-score

  • Premenopausal women
  • Men <50 ปี
  • Children

ตำแหน่งที่แนะนำตรวจ DXA

ควรตรวจ

  • Lumbar spine
  • Hip

วินิจฉัยจาก

Lowest T-score

หาก Spine อ่านค่าไม่ได้ เช่น

  • Osteophyte
  • Aortic calcification
  • Lumbar hardware

ให้ใช้

  • Hip

หรือ

  • One-third distal radius

Differential Diagnosis

ควรแยกจาก

  • Osteomalacia
  • Multiple myeloma
  • Paget disease
  • Hyperthyroidism
  • Hyperparathyroidism
  • CKD-mineral bone disease
  • Immobilization
  • Smoking
  • Alcohol
  • Significant weight loss

Initial Evaluation

History

ประเมิน

  • Previous fragility fracture
  • Smoking
  • Alcohol
  • Physical inactivity
  • Nutrition
  • Medications
  • Chronic disease
  • Family history

วัด

  • Height
  • Weight

Laboratory Evaluation

แนะนำในผู้ป่วยที่มี

  • Osteopenia
  • Osteoporosis
  • Fragility fracture

ประกอบด้วย

  • Calcium
  • Phosphate
  • Albumin
  • Total protein
  • Creatinine
  • Electrolytes
  • Alkaline phosphatase
  • CBC
  • 25-hydroxyvitamin D

หากวินิจฉัยจาก fragility fracture

ควรทำ

DXA ภายหลัง

เพื่อใช้เป็น baseline

Additional Evaluation

พิจารณาตรวจเพิ่มเติมเมื่อ

  • Z-score ≤ -2
  • Lab ผิดปกติ
  • สงสัย Secondary osteoporosis

ตรวจเพิ่มเติมตามข้อบ่งชี้

Hypercalcemia / Kidney stone

  • PTH

GI disease / Bariatric surgery

  • 24-hour urine calcium
  • Creatinine

Vitamin D deficiency + Anemia

  • Celiac disease

Hypercalcemia / Weight loss / Proteinuria

  • Serum protein electrophoresis (SPEP)
  • Urine protein electrophoresis (UPEP)
  • Free light chain

เพื่อคัดกรอง

Multiple myeloma

Suspected Cushing syndrome

  • Urinary cortisol

Bone Turnover Markers (BTMs)

ไม่แนะนำตรวจเป็นประจำ

เนื่องจาก

  • Biological variability สูง
  • Laboratory variability สูง
  • บทบาททางคลินิกยังจำกัด

อาจใช้ในบางกรณีเพื่อ

  • ติดตามการรักษา
  • ประเมิน adherence
  • ประเมิน fracture risk

แต่ยังไม่ใช่มาตรฐานในการดูแลผู้ป่วยทั่วไป

Clinical Pearls

  • Osteoporosis ไม่มีอาการจนเกิดกระดูกหัก ดังนั้นการคัดกรองด้วย DXA ในผู้ที่มีข้อบ่งชี้จึงมีความสำคัญ
  • สามารถวินิจฉัย osteoporosis ได้โดยไม่ต้องมี DXA หากมี fragility fracture ของกระดูกสันหลังหรือสะโพก
  • DXA เป็นมาตรฐาน (gold standard) สำหรับการวินิจฉัยและติดตามผล โดยใช้ T-score ในหญิงหลังหมดประจำเดือนและชายอายุ ≥50 ปี และใช้ Z-score ในผู้ที่อายุน้อยกว่า
  • DXA ควรตรวจที่ lumbar spine และ hip และใช้ ค่า T-score ที่ต่ำที่สุด ในการวินิจฉัย
  • ผู้ป่วยทุกรายที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น osteoporosis ควรได้รับการประเมินเพื่อค้นหา secondary causes โดยเฉพาะในผู้ที่มี Z-score ≤ -2, มีอายุน้อย หรือมีผลตรวจทางห้องปฏิบัติการผิดปกติ
  • ไม่แนะนำตรวจ bone turnover markers เป็น routine ในการประเมินผู้ป่วย osteoporosis

 

ที่
ป้ายกำกับ:

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น

สมัครสมาชิก: ส่งความคิดเห็น (Atom)