วันอังคารที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2569

Serum Anion Gap and Delta Anion Gap/Delta HCO₃⁻

Serum Anion Gap และ Delta Anion Gap/Delta HCO₃⁻


1. Serum Anion Gap (AG)

สูตรคำนวณ

AG = Na (Cl + HCO₃⁻)

หรือบางแห่งใช้

AG = (Na + K) (Cl + HCO₃⁻)

แต่การไม่รวม K เป็นมาตรฐานที่ใช้ทั่วไป


Normal AG

ขึ้นกับแต่ละห้องปฏิบัติการ

โดยทั่วไป

  • ประมาณ 8–12 mEq/L
  • ค่าเฉลี่ยประชากร 11–12 mEq/L

ควรใช้ค่าอ้างอิงของห้องปฏิบัติการตนเอง


2. Albumin correction

Albumin เป็น unmeasured anion ที่สำคัญที่สุด

Hypoalbuminemia

AG ต่ำกว่าปกติ

Correction

ทุก

Albumin ลดลง 1 g/dL

AG ลดลงประมาณ

2.5 mEq/L

ดังนั้น

Corrected AG = Measured AG + 2.5 × (4 Albumin)

(Albumin เป็น g/dL)

ในทางกลับกัน

Hyperalbuminemia

AG สูงกว่าปกติ


3. Delta AG / Delta HCO₃⁻ (Delta ratio)

ใช้ประเมิน

  • mixed acid-base disorder
  • ชนิดของ high AG metabolic acidosis

สูตร

ΔAG = AG Normal AG

ΔHCO = 24 HCO

Delta ratio = ΔAG ÷ ΔHCO


4. การแปลผล Delta ratio

<1

คิดถึง

  • Hyperchloremic metabolic acidosis ร่วมด้วย
    • diarrhea
    • RTA

หรือ

  • DKA ที่มีการขับ ketone ทางปัสสาวะมาก
  • D-lactic acidosis
  • Toluene intoxication
  • CKD ระยะแรก

=1

สอดคล้องกับ

Uncomplicated high AG metabolic acidosis

เช่น

  • DKA
  • Toxic alcohol ระยะแรก

1–2

พบบ่อยใน

  • Lactic acidosis
  • Uremia

หรือ

  • High AG metabolic acidosis ร่วมกับ metabolic alkalosis เล็กน้อย
  • Chronic respiratory acidosis ที่มี HCO baseline สูง

>2

ควรคิดถึง

High AG metabolic acidosis

ร่วมกับ

  • Metabolic alkalosis
    • vomiting
    • diuretics

หรือ

  • Chronic respiratory acidosis

5. เหตุผลที่ Delta ratio ไม่เท่ากับ 1 เสมอ

ในทางทฤษฎี

Acid 1 mmol

HCO ลด 1 mmol

AG เพิ่ม 1 mmol

ดังนั้นควรเป็น

1 : 1

แต่ความจริงมีปัจจัยหลายอย่าง เช่น

  • intracellular buffering
  • bone buffering
  • renal excretion ของ acid anions
  • metabolism ของ organic anions

จึงทำให้ Delta ratio เปลี่ยนไป


6. Delta ratio ในโรคต่าง ๆ

Lactic acidosis

เฉลี่ย

1.6

เหตุผล

  • Lactate ค้างใน extracellular space
  • H ถูก buffer ในเซลล์และกระดูกมากกว่า 50%

จึง

AG เพิ่ม

HCO ลด


DKA

เฉลี่ย

1

เหตุผล

ไตยังทำงานดี

ขับ ketone ออกทางปัสสาวะ

AG ลดลง

แต่ HCO ยังไม่กลับ

จึงทำให้ ratio ต่ำลง


DKA ระหว่างรักษา

หลังให้

  • NSS
  • Insulin

จะเกิด

Hyperchloremic metabolic acidosis

เนื่องจาก

สูญเสีย ketoanion (potential bicarbonate)

ทางปัสสาวะ


CKD

ระยะแรก

Hyperchloremic acidosis

Delta ratio <1

เมื่อ GFR ลดมาก

acid anions สะสม

High AG metabolic acidosis


Methanol / Ethylene glycol

ระยะแรก

Delta ratio

1

หลังผ่านไป

Hydrogen ion ถูก buffer

Ratio สูงขึ้น


D-lactic acidosis / Toluene

acid anions

ถูกขับออกทางไตได้ดี

AG ลด

Delta ratio ต่ำกว่า 1


Salicylate poisoning

อาจพบ

  • High AG metabolic acidosis
  • Hyperchloremic acidosis
  • Respiratory alkalosis

จึงเกิด mixed disorder ได้บ่อย


7. Mixed metabolic disorder

High AG acidosis + Normal AG acidosis

เช่น

DKA

  •  

Diarrhea

Delta ratio <1


High AG acidosis + Metabolic alkalosis

เช่น

Lactic acidosis

  •  

Vomiting

Delta ratio >2


8. ข้อจำกัดของ Delta ratio

การแปลผลถูกต้องเมื่อ

  • ทราบ baseline AG
  • Correct AG ตาม albumin แล้ว
  • ไม่มี pseudohyponatremia
  • ไม่มีความผิดพลาดของการวัด Na, Cl หรือ HCO
  • ไม่มีการเปลี่ยนแปลงของ unmeasured cations อย่างมาก (เช่น Ca², Mg², paraprotein)

Clinical Pearls

  • AG = Na (Cl + HCO₃⁻) เป็นจุดเริ่มต้นของการประเมิน metabolic acidosis
  • Albumin correction จำเป็นเสมอ โดยเฉพาะในผู้ป่วยวิกฤตหรือผู้ป่วยตับ (AG เพิ่มประมาณ 2.5 mEq/L ต่อ albumin ที่ลดลง 1 g/dL)
  • Delta ratio = ΔAG/ΔHCO₃⁻ ใช้ค้นหา mixed acid-base disorder
  • Delta ratio <1 คิดถึง hyperchloremic metabolic acidosis ร่วมด้วย หรือการสูญเสีย acid anions ทางไต (เช่น DKA ที่ไตยังทำงานดี)
  • Delta ratio 1 พบใน DKA หรือ high AG metabolic acidosis แบบ uncomplicated
  • Delta ratio 1–2 (เฉลี่ย ~1.6) พบได้บ่อยใน lactic acidosis
  • Delta ratio >2 คิดถึง metabolic alkalosis ร่วม หรือ chronic respiratory acidosis
  • ระหว่างการรักษา DKA มักเกิด hyperchloremic (normal AG) metabolic acidosis ชั่วคราวจากการสูญเสีย ketoanions (potential bicarbonate) ทางปัสสาวะ แม้ anion gap จะปิดแล้วก็ตาม

 

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น