Radiologic Assessment of Kidney Disease
หลักการ
การตรวจภาพรังสีมีบทบาทในการ
- วินิจฉัยสาเหตุของโรคไต
- ประเมิน urinary tract obstruction
- ตรวจนิ่ว
- ประเมิน renal cyst และ renal mass
- ประเมินโรคหลอดเลือดไต
- วัดขนาดไต
โดย Ultrasonography เป็นการตรวจแรกที่แนะนำในผู้ป่วยส่วนใหญ่ เนื่องจากปลอดภัย ไม่มีรังสี และให้ข้อมูลสำคัญในการประเมินโรคไต
Kidney ultrasonography (US)
First-line imaging
เหมาะสำหรับ
- Initial
evaluation ของ CKD
- AKI ไม่ทราบสาเหตุ
- Suspected
urinary obstruction
- Renal
cyst
- Kidney
size
- Hydronephrosis
ควรทำใน
- ผู้ป่วย CKD รายใหม่
- Kidney
failure ที่ไม่ทราบสาเหตุ
เพราะ urinary obstruction เป็นสาเหตุที่รักษาได้หากวินิจฉัยเร็ว
สิ่งที่ Ultrasound บอกได้
ตรวจพบ
- Hydronephrosis
- Kidney
size
- Cortical
thickness
- Renal
cyst
- ADPKD
- Chronic
obstruction
- Advanced
CKD
Kidney size
ให้ข้อมูลสำคัญมาก
ไตเล็ก + Cortex บาง
↓
Advanced irreversible CKD
ไตโต
นึกถึง
- Acute
nephritis
- Acute
kidney injury
- Infiltrative
disease
- Early
diabetic nephropathy
- ADPKD
Echogenicity
Increased echogenicity
พบได้ใน
Diffuse kidney disease หลายชนิด
แต่
เพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกว่า irreversible
CKD
หากพบร่วมกับ
- Kidney
length <10 cm
↓
เกือบทั้งหมดเป็น
Advanced irreversible CKD
Ultrasound กับ Renal cyst
Simple cyst
หากเข้าเกณฑ์ simple cyst
↓
ไม่ต้องตรวจติดตาม
Complex cyst
เช่น
- Septation
- Thick
wall
- Irregular
border
- Internal
echoes
↓
ควรทำ
Contrast CT หรือ MRI
เพื่อประเมิน malignancy
Ultrasound กับ Kidney stone
เป็นการตรวจเริ่มต้นได้
แต่
อาจพลาด
- Small
stone
- Ureteral
stone
ดังนั้น
ผู้ใหญ่ที่สงสัย
Renal colic
ควรทำ
Noncontrast CT
เป็นการตรวจมาตรฐาน
Doppler ultrasound
ใช้ประเมิน
- Renal
artery stenosis
- Renal
vein thrombosis
- Renal
infarction
Resistive Index (RI)
RI
=
(PSV − EDV)/PSV
RI >0.7
ไม่จำเพาะต่อโรคไต
ได้รับอิทธิพลจาก
- Systemic
hemodynamics
จึง
ไม่แนะนำใช้วินิจฉัย kidney
parenchymal disease
Contrast-enhanced ultrasound (CEUS)
ข้อดี
- ไม่ใช้ iodinated contrast
- ไม่ใช้ gadolinium
เหมาะสำหรับ
- Characterize
renal mass
- แยก vascular กับ avascular lesion
แต่
ยังใช้ไม่แพร่หลาย
CT Scan
มีบทบาทเมื่อ Ultrasound ยังตอบคำถามไม่ได้
Indications
- Kidney
stone
- Complex
cyst
- Renal
mass
- Ureteral
obstruction
- Renal
vascular disease
CT สำหรับ Kidney stone
Gold standard
คือ
Noncontrast low-dose CT
สามารถตรวจพบ
- Small
stone
- Ureteral
stone
- Radiolucent
stone
แม่นยำกว่า
- Ultrasound
- Plain
KUB
CT with contrast
ใช้ใน
- Renal
mass
- Complex
cyst
- Ureteral
obstruction
ควรปรึกษารังสีแพทย์ก่อน
หากจำเป็นต้องใช้ contrast
CT angiography
ดีที่สุดสำหรับ
- Renal
artery stenosis
- Renal
vein thrombosis
Accuracy
มากกว่า
90%
จึงแทน conventional angiography ได้ในผู้ป่วยส่วนใหญ่
MRI
เหมาะเมื่อ
- แพ้ iodinated contrast
- Kidney
function ลดลง
- ต้องประเมิน renal mass
- Renal
vascular disease
- ADPKD
kidney volume
Gadolinium
ข้อควรระวัง
ผู้ป่วย
Advanced CKD
เสี่ยง
Nephrogenic systemic fibrosis (NSF)
แม้ความเสี่ยงของ gadolinium ชนิดใหม่จะต่ำมาก แต่ควรเลือกใช้อย่างเหมาะสมและปรึกษารังสีแพทย์ก่อนตรวจ
Plain abdominal film (KUB)
ปัจจุบัน
มีบทบาทน้อย
ใช้ได้เฉพาะ
- Calcium
stone
- Struvite
stone
- Cystine
stone
ไม่เห็น
- Uric
acid stone
และอาจพลาด
Small stone
ดังนั้น
ไม่ใช่ first-line investigation ของ renal colic
Renal arteriography
ปัจจุบัน
ใช้ลดลง
เพราะมี
- CTA
- MRA
ข้อดี
สามารถ
วินิจฉัยและรักษาได้พร้อมกัน
ยังมีบทบาทในบางโรค เช่น polyarteritis
nodosa
VCUG
ข้อบ่งชี้หลัก
- Vesicoureteral
reflux (VUR)
- Posterior
urethral valve
- Pediatric
bladder dysfunction
ใช้ในเด็กเป็นหลัก
Nuclear medicine
MAG3 renal scan
ใช้
- Differential
renal function
- Obstructive
vs non-obstructive hydronephrosis
DMSA scan
ใช้
- Acute
pyelonephritis
- Renal
scar
แต่ปัจจุบันหลายแห่งใช้ MRI แทน
Retrograde pyelography
ใช้เมื่อ
- CT ยังไม่ชัดเจน
- Lower
urinary tract injury
- Renal
function ต่ำจนขับ contrast ไม่ได้
ข้อดี
- ไม่ต้องใช้ IV contrast
- ทำ therapeutic intervention ได้พร้อมกัน
Clinical Pearls
- Renal
ultrasound เป็น first-line imaging สำหรับผู้ป่วย
CKD รายใหม่, AKI ไม่ทราบสาเหตุ
และสงสัย urinary tract obstruction
- Kidney
length <10 cm ร่วมกับ cortical thinning และ increased echogenicity สนับสนุน advanced
irreversible CKD
- Noncontrast
low-dose CT เป็น gold standard สำหรับการวินิจฉัย
nephrolithiasis โดยเฉพาะในผู้ใหญ่ที่มีอาการ renal
colic
- Contrast-enhanced
CT หรือ MRI เหมาะสำหรับประเมิน complex
renal cyst, renal mass และ ureteral obstruction
- CT
angiography เป็นการตรวจที่แม่นยำที่สุดสำหรับ renal
artery stenosis ส่วน MRI เป็นทางเลือกเมื่อไม่สามารถใช้
iodinated contrast ได้
- VCUG
ใช้ประเมิน vesicoureteral reflux และ posterior urethral valves ในเด็ก
ขณะที่ MAG3 renal scan ใช้แยก obstructive
จาก non-obstructive hydronephrosis และประเมินการทำงานของไตแต่ละข้าง
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น