Scombroid (histamine) poisoning
Key points
- Pseudo-allergy
จาก histamine/biogenic amines ในปลา/ชีสที่เก็บผิดอุณหภูมิ
→ อาการคล้าย seafood allergy/anaphylaxis แต่เป็น “พิษอาหาร”
- Onset
เร็วมาก มัก ภายใน 10–60
นาที หลังรับประทาน
- อาการเด่น: flushing หน้า-คอ, erythematous/urticarial
rash, diarrhea, headache, ± tachycardia/palpitations
- ส่วนใหญ่ หายเองใน 12–48 ชม. และ ตอบสนองดีต่อ antihistamines
- ถ้ามี airway edema/bronchospasm/hypotension → รักษา ตาม
anaphylaxis protocol
1) Epidemiology
- พบทั่วโลก มักเป็น cluster/outbreak (attack rate
50–100% ในคนที่กินปลาชิ้นเดียวกัน)
- ปลาที่พบบ่อย: dark-meat fish กลุ่ม Scombridae/Scomberesocidae
เช่น tuna, mackerel, bonito, skipjack
- พบได้กับปลาอื่น: mahi-mahi, bluefish, amberjack,
swordfish, marlin, herring, sardines, anchovies, salmon, tilapia, trout
ฯลฯ
- พบได้กับ Swiss cheese (ปนเปื้อนแบคทีเรียจาก
raw milk)
2) Pathogenesis (จำให้ขึ้นใจ)
- เก็บปลา >4°C →
bacterial overgrowth →
histidine →
histamine (ผ่าน histidine decarboxylase)
- Histamine
สะสมได้เร็ว ภายใน 2–3 ชม. หากเก็บร้อน (≈20°C หรือมากกว่า)
- ทำอาหาร/แช่แข็ง/แช่เย็นภายหลัง ไม่ทำลาย histamine
- บางคนบอกปลามีรส “peppery/spicy/bubbly” แต่หลายครั้งปลา ดูสดปกติ
กลุ่มเสี่ยงอาการรุนแรง/ยืดเยื้อ
- มี asthma/heart disease, ผู้สูงอายุ
- ยาที่ลดการ metabolize histamine: isoniazid, MAOI
- (ตรงข้าม) คนกิน antihistamines อยู่เดิมอาจมีอาการน้อยลง
3) Clinical manifestations
เริ่มภายใน 1 ชม.
(บ่อยใน 10–30 นาที)
อาการพบบ่อย
- Flushing
หน้า/คอ + ร้อนวูบวาบ
- Erythematous/urticarial
rash (หน้า/อกส่วนบนเด่น)
- Perioral
burning/itching/edema
- GI:
abdominal cramps, N/V, diarrhea
- Headache,
dizziness
- Tachycardia/palpitations,
chest tightness/SOB
อาการรุนแรง (พบไม่บ่อย)
- Bronchospasm/resp
distress
- Hypotension
(distributive shock)
- Arrhythmias/ischemia
(มักในคนมีโรคหัวใจเดิม)
Natural course: หากไม่รักษา มักหาย 12–48
ชม. ไม่มี sequelae ระยะยาว
4) Diagnosis (clinical)
วินิจฉัยจาก:
1.
อาการเริ่มเร็วมาก หลังมื้อปลา/ชีส (≤1 ชม.)
2.
pattern: flushing + rash + GI + headache
3.
มีคนอื่นที่กินเมนูเดียวกัน เป็นพร้อมกัน
4.
ดีขึ้นเร็วหลัง antihistamine
(มักภายใน ~30 นาที)
Confirmatory test (ไม่จำเป็นต่อการรักษา):
- ตรวจ histamine ในปลา (ควร แช่แข็งตัวอย่าง ก่อนส่ง) และประสาน สาธารณสุข ช่วยเก็บตัวอย่างจากร้าน/แหล่งอาหาร
5) Differential diagnosis (แยกเร็ว)
- IgE-mediated
seafood allergy/anaphylaxis: ซักประวัติแพ้เดิม, มักไม่เป็น cluster จากปลาชิ้นเดียวกันเสมอ
แต่ถ้า airway/bronchospasm/hypotension → รักษาเหมือน anaphylaxis ก่อนเสมอ - Acute
coronary syndrome: ถ้ามี chest pain/diaphoresis/อายุเยอะ → ทำ ECG + troponin serial
- Staph
enterotoxin food poisoning: อาเจียนเด่น onset เร็วคล้ายกัน แต่ มักมีไข้ได้ และ ไม่มี flushing/rash
แบบscombroid
- Ciguatera/NSP/PSP/TTX:
โดยมาก latent period นานกว่า และมี paresthesia/temperature dysesthesia/paralysis
มากกว่า (ไม่ใช่ flushing-urticaria นำ)
6) Management (ทำเป็น ED order-set)
A) ประเมินความรุนแรงก่อน
- ถ้ามี stridor, angioedema, severe wheeze, hypotension,
shock → Anaphylaxis
pathway
- IM
epinephrine + airway/neb bronchodilator + IV fluids + adjuncts ตาม guideline
B) อาการไม่รุนแรง/ปานกลาง (ส่วนใหญ่)
- H1
antihistamine 1 dose
- เช่น diphenhydramine หรือ hydroxyzine
(PO/IV ตามอาการ)
- ถ้าอาการ ปานกลาง-รุนแรง, มี GI
symptoms, หรือไม่ตอบสนองเร็ว → เพิ่ม H2
blocker 1 dose
- เช่น famotidine (หรือ cimetidine)
- ถ้าขาดน้ำจากอาเจียน/ท้องเสีย → IV
isotonic fluid ตาม clinical
Expected response: อาการมักดีขึ้น ภายใน
~30 นาที หลัง antihistamine
C) Public health
- แจ้ง สาธารณสุข/poison center เพื่อป้องกันคนอื่นกินต่อ
และช่วยเก็บตัวอย่างอาหาร
7) Disposition
- Discharge
ได้ถ้าอาการน้อยหรือ หายสนิทหลัง H1/H2 +
สัญญาณชีพคงที่ + กินน้ำได้
- พิจารณาให้ non-sedating H1 (cetirizine/loratadine) ต่อ 1–2 วัน กันอาการซ้ำจากการดูดซึมต่อเนื่อง
(หลักฐานจำกัดแต่ทำได้)
- Observe/Admit
ถ้า: airway involvement, bronchospasm รุนแรง,
hypotension, arrhythmia/สงสัย ACS, ต้องให้น้ำเกลือมาก,
หรือ comorbidity สูง (asthma/heart
disease/ผู้สูงอายุ)
8) Prevention (สรุปให้ผู้ป่วย/ทีม)
- “ตัวการ” คือ การเก็บปลาไม่เย็นพอหลังจับ → ต้อง chill
<4°C ทันที
- เปิดกระป๋องทูน่าแล้วต้อง refrigerate
- รส “peppery/spicy/bubbly” อาจเป็น clue
แต่ไม่จำเพาะ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น