วันพุธที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2569

Radiotherapy-Induced Nausea and Vomiting (RINV)

Radiotherapy-Induced Nausea and Vomiting (RINV)

RINV (Radiotherapy-Induced Nausea and Vomiting) เป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้บ่อยระหว่างการฉายรังสี แม้โดยรวมจะรุนแรงน้อยกว่า Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting (CINV) แต่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิต การรับประทานอาหาร และอาจทำให้ผู้ป่วยปฏิเสธหรือหยุดการรักษาได้


Epidemiology

อุบัติการณ์ขึ้นกับ

  • ตำแหน่งที่ฉายรังสี
  • ปริมาตรของรังสี
  • Dose ต่อครั้ง
  • Total dose
  • Fractionation schedule
  • Concurrent chemotherapy

อัตราการเกิดโดยรวม

Symptom

Incidence

Nausea

28-39%

Vomiting

7-28%

อาการมักเริ่ม

  • Median onset 3 วันหลังเริ่ม RT

Pathophysiology

กลไกคล้าย CINV

Radiation

Inflammation ของ

  • Stomach
  • Small intestine

Serotonin release จาก enterochromaffin cells

Vagal afferent stimulation

Vomiting center

Nausea/Vomiting

ระบบที่เกี่ยวข้อง

  • 5-HT3 receptors
  • NK-1 receptors
  • CNS emetic pathways

Risk Classification (MASCC/ESMO 2023)

High Risk (>90%)

Total Body Irradiation (TBI)

ตัวอย่าง

  • Bone marrow transplantation conditioning

Moderate Risk (30-90%)

Upper abdominal irradiation

เช่น

  • Pancreas
  • Stomach
  • Hepatobiliary tumors

Craniospinal irradiation


Low Risk (10-30%)

Brain

Head and Neck

Thorax

Pelvis


Minimal Risk (<10%)

Breast

Extremities


Patient Risk Factors

ปัจจัยเพิ่มโอกาสเกิด RINV

Treatment-related

  • Large radiation field
  • Higher dose
  • Upper abdominal irradiation
  • Concurrent chemotherapy

Patient-related

  • Female sex
  • Younger age
  • Anxiety
  • Prior CINV
  • Prior RT-related nausea
  • Previous chemotherapy

ปัจจัยที่มีหลักฐานสนับสนุนชัดที่สุด

  • Previous chemotherapy exposure

Antiemetics Used in RINV

5-HT3 Receptor Antagonists

ถือเป็น

First-line therapy

ได้แก่

  • Ondansetron
  • Granisetron
  • Palonosetron
  • Tropisetron

Evidence

  • ลด vomiting
  • ลด need for rescue medication
  • มีประสิทธิภาพดีที่สุดใน Upper abdominal RT

ผลข้างเคียง

  • Headache
  • Constipation
  • Diarrhea
  • Fatigue

Corticosteroids

Dexamethasone

ประโยชน์

  • เพิ่ม efficacy ของ 5-HT3 antagonist
  • ลด delayed symptoms
  • ใช้ได้ดีใน upper abdominal RT
  • มีประโยชน์เพิ่มใน brain metastasis

ข้อควรระวัง

  • Hyperglycemia
  • Insomnia
  • Infection risk

NK-1 Receptor Antagonists

ได้แก่

  • Aprepitant
  • Fosaprepitant

บทบาทชัดเจนใน

Concurrent chemoradiotherapy

โดยเฉพาะ

  • Weekly cisplatin regimens

Triple therapy

  • NK1 antagonist
  • 5HT3 antagonist
  • Dexamethasone

มีประสิทธิภาพสูงสุด


Prophylaxis According to Risk

High Risk RT

Total Body Irradiation

แนะนำ

  • 5HT3 antagonist
  • Dexamethasone

พิจารณา

  • NK1 antagonist

Moderate Risk RT

Upper abdominal

Craniospinal

แนะนำ

  • 5HT3 antagonist ก่อน RT

พิจารณาเพิ่ม

  • Dexamethasone

Low Risk RT

Brain

Head & Neck

Thorax

Pelvis

ทางเลือก

  • Rescue antiemetic PRN

หรือ

  • Prophylactic 5HT3 antagonist ในรายเสี่ยงสูง

Minimal Risk RT

Breast

Extremities

ไม่จำเป็นต้อง prophylaxis

ให้ rescue treatment เมื่อมีอาการ


Concurrent Chemoradiotherapy

หลักสำคัญ

ใช้ guideline ตาม

Chemotherapy emetogenic risk

เป็นหลัก

ยกเว้น

  • RT risk สูงกว่า chemotherapy risk

ตัวอย่าง

Weekly Cisplatin + RT

Preferred regimen

  • Palonosetron
  • Dexamethasone
  • Fosaprepitant/Aprepitant

(GAND Trial)


Rescue Therapy

เมื่อเกิด breakthrough nausea/vomiting

First options

  • Ondansetron
  • Granisetron
  • Palonosetron

Alternative

Olanzapine

มีข้อมูลดีจาก CINV

และน่าจะใช้ได้ใน RINV

ขนาดที่ใช้บ่อย

  • 5-10 mg/day

Older agents

  • Metoclopramide
  • Prochlorperazine

ประสิทธิภาพต่ำกว่า 5HT3 antagonists


Duration of Prophylaxis

ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัด

แนวทางปฏิบัติทั่วไป

Total Body Irradiation

ให้ antiemetic

  • ทุกวันของ RT
  • ต่อเนื่องถึงวันหลัง RT

Other RT Sites

มักให้

  • เฉพาะวันฉายรังสี

แล้วประเมินอาการเป็นรายบุคคล


Practical Clinical Approach

Upper abdominal RT

Prophylaxis

  • Ondansetron 8 mg PO/IV ก่อน RT

หรือ

  • Palonosetron

พิจารณา

  • Dexamethasone

Brain RT

ถ้ามี cerebral edema

  • Dexamethasone ช่วยทั้ง edema และ nausea

Concurrent Cisplatin + RT

Triple therapy

  • NK1 antagonist
  • 5HT3 antagonist
  • Dexamethasone

Breakthrough nausea

  • Add Olanzapine 5-10 mg HS
  • Continue baseline antiemetics

Key Points

  • RINV พบได้ประมาณ 30-40% ของผู้ป่วย RT
  • ปัจจัยสำคัญที่สุดคือ ตำแหน่งของ radiation field
  • Upper abdominal RT และ craniospinal RT มีความเสี่ยงสูงสุด
  • 5-HT3 receptor antagonists เป็น first-line prophylaxis
  • Dexamethasone ช่วยเพิ่ม efficacy โดยเฉพาะ moderate/high-risk RT
  • Concurrent chemoradiotherapy ให้ใช้ antiemetic regimen ตาม chemotherapy risk
  • NK-1 antagonists มีบทบาทสำคัญใน cisplatin-based chemoradiotherapy
  • Olanzapine เป็นตัวเลือกที่ดีสำหรับ breakthrough หรือ refractory symptoms

 

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น