Serum Anion Gap ex. Metabolic Acidosis
Serum anion gap (AG) ใช้หลักในการประเมิน metabolic
acidosis แต่ค่า AG ที่ผิดปกติยังอาจบ่งชี้โรคอื่น
ๆ และมีความสำคัญทั้งในด้านการวินิจฉัยและการพยากรณ์โรค ดังนั้นการแปลผล AG
ต้องพิจารณาร่วมกับ albumin, ความผิดปกติของโปรตีนในเลือด,
ภาวะ electrolyte ผิดปกติ และความเป็นไปได้ของ
laboratory artifact
การคำนวณ Serum Anion Gap
สูตรมาตรฐาน
AG = Na − (Cl + HCO₃)
บางห้องปฏิบัติการรวม K
AG = (Na + K) − (Cl + HCO₃)
ค่าปกติขึ้นกับวิธีตรวจของแต่ละห้องปฏิบัติการ
- เดิม ≈ 12 ± 4
mEq/L
- ปัจจุบันหลายแห่ง ≈ 6 ± 3
mEq/L
จึงควรใช้ reference range ของแต่ละ laboratory
Albumin correction
Albumin เป็น unmeasured anion หลักของ plasma
Hypoalbuminemia ทำให้ AG ต่ำกว่าความเป็นจริง
สูตร
Corrected AG = AG + 2.5 × (4.5 −
Albumin g/dL)
ตัวอย่าง
- AG =
15
- Albumin
= 2.0
Corrected AG
= 15 + 2.5(4.5−2)
= 21 mEq/L
ดังนั้นควร correct AG ทุกครั้งเมื่อ
albumin ต่ำ
High Serum Anion Gap ที่ไม่ใช่ Metabolic
Acidosis
แม้สาเหตุส่วนใหญ่จะเป็น lactic
acidosis หรือ ketoacidosis แต่ยังพบได้ในภาวะอื่น
ได้แก่
Increased unmeasured anions
- Hyperalbuminemia
- Hyperphosphatemia
- IgA
monoclonal gammopathy
Metabolic alkalosis
AG อาจสูงขึ้นเล็กน้อย เนื่องจาก
- Albumin
มี negative charge เพิ่มขึ้นเมื่อ pH
สูง
- Volume
contraction ทำให้ albumin สูงขึ้น
- Organic
acids (เช่น lactate) เพิ่มขึ้นเล็กน้อย
Laboratory artifact
- Sodium
falsely สูง
- Chloride
falsely ต่ำ
- HCO₃⁻
falsely ต่ำ (เช่น hypertriglyceridemia เมื่อวัดด้วยบางวิธี)
Low Serum Anion Gap
โดยทั่วไป
AG <3 mEq/L
สิ่งแรกที่ต้องทำคือ
Repeat electrolyte
เพราะสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือ
Laboratory error
สาเหตุของ Low AG
1. Hypoalbuminemia (พบบ่อยที่สุด)
Albumin เป็น unmeasured anion หลัก
Albumin ↓
↓
AG ↓
ควรใช้ corrected AG ก่อนสรุปผล
2. Increased unmeasured cations
เช่น
- Hyperkalemia
- Hypercalcemia
- Hypermagnesemia
อย่างไรก็ตาม ต้องเป็นระดับสูงมากจึงมีผลต่อ AG
อย่างชัดเจน
3. Lithium intoxication
Lithium เป็น cation
หากมีระดับสูงมาก
↓
AG ต่ำหรือเป็นลบ
Low AG อาจเป็น clue สำคัญของ
lithium toxicity
4. Monoclonal gammopathy
โดยเฉพาะ
IgG monoclonal protein
มีประจุบวก
↓
AG ลดลง
จึงควรนึกถึง
- Multiple
myeloma
- MGUS
ในผู้ป่วยที่มี low AG โดยไม่ทราบสาเหตุ
5. Pseudohyperchloremia
เกิดจากสารที่เครื่องตรวจอ่านเป็น chloride
เช่น
- Bromide
- Iodide
- Salicylate
(บาง assay)
ผลคือ
Cl สูงปลอม
↓
AG ต่ำปลอม
6. Pseudohyperbicarbonatemia
พบได้น้อย
เช่น
- LDH สูงมากรบกวนการตรวจ HCO₃⁻
ทำให้
HCO₃⁻ สูงปลอม
↓
AG ต่ำปลอม
Negative Anion Gap
หาก AG <0
ควร
1.
Repeat electrolyte
2.
ตรวจ albumin
3.
พิจารณา paraproteinemia
4.
พิจารณา lithium
5.
พิจารณา bromide
6.
พิจารณา salicylate
7.
ประเมิน laboratory artifact
Laboratory artifacts ที่ทำให้ AG ผิดพลาด
Sodium ต่ำปลอม
- Hyperlipidemia
- Hyperproteinemia
- Hyperviscosity
โดยเฉพาะ indirect ISE
Chloride สูงปลอม
- Bromide
- Salicylate
- Hyperlipidemia
(บางวิธี)
HCO₃⁻ สูงปลอม
- LDH สูง
HCO₃⁻ ต่ำปลอม
- Hypertriglyceridemia
(spectrophotometric assay)
Algorithm เมื่อพบ AG ผิดปกติ
Anion Gap ผิดปกติ
│
├──
High AG
│ │
│ ├─ Metabolic acidosis?
│ │
│ └─ ถ้าไม่ใช่
│ • Hyperalbuminemia
│ • Hyperphosphatemia
│ • IgA gammopathy
│ • Metabolic alkalosis
│ • Laboratory artifact
│
└── Low
/ Negative AG
│
├─
Repeat electrolyte
├─
Correct albumin
├─
Hypoalbuminemia
├─ IgG
gammopathy
├─
Lithium
├─
Bromide / Iodide
├─
Salicylate
└─
Laboratory artifact
Clinical Pearls
- Albumin
เป็นตัวกำหนด AG ที่สำคัญที่สุด ดังนั้นควร correct AG เมื่อ albumin
ต่ำ
- Low
AG ที่พบบ่อยที่สุดคือ hypoalbuminemia รองลงมาคือ laboratory error
- Low
หรือ negative AG อาจเป็น clue ของ multiple myeloma (IgG), lithium intoxication หรือ bromide intoxication
- Metabolic
alkalosis สามารถทำให้ AG สูงขึ้นเล็กน้อย แม้ไม่มี metabolic acidosis
- หากพบ AG ต่ำผิดปกติ ควร repeat
electrolyte ก่อนเสมอ เพื่อ r/o
ความผิดพลาดจากการตรวจ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น